Urlop ojcowski – kto płaci? Kompendium wiedzy

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Zaktualizowano 25 sierpnia 2022

Opublikowano 2 czerwca 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Właśnie urodziło Ci się dziecko i chcesz wykorzystać urlop ojcowski? Kto płaci za to świadczenie?

W pierwszych dniach życia dziecka z pewnością masz do załatwienia mnóstwo formalności i przyda Ci się kilka dni wolnego. Nie musisz być pracownikiem zatrudnionym na umowie o pracę — wolne z tytułu urodzenia dziecka należy się również osobom prowadzącym działalność gospodarczą. Jeśli płacisz składki na ubezpieczenie chorobowe, możesz wykorzystać urlop ojcowski. Wszystkie szczegóły poznasz z poniższego artykułu.

Komu przysługuje urlop ojcowski?

Szczegóły prawne dotyczące urlopu ojcowskiego określa Kodeks pracy. Jest to świadczenie i uprawnienie, z którego może skorzystać jedynie ojciec, który w świetle prawa bierze udział w wychowaniu dziecka. Przysługuje on także mężczyźnie, który nie jest ojcem biologicznym, ale adoptował lub przysposobił dziecko i realnie uczestniczy w jego wychowaniu.

Urlop ojcowski można wykorzystać niezależnie od przysługującego matce dziecka urlopu macierzyńskiego. Oto co powinieneś wiedzieć, jeżeli chcesz z niego skorzystać:

  • przysługuje ojcu biologicznemu lub adopcyjnemu, który pracuje na podstawie umowy cywilnoprawnej lub prowadzi własną działalność i odprowadza dobrowolne składki chorobowe;

  • jest niezależny od charakteru związku łączącego rodziców dziecka;

  • może być wykorzystany niezależnie od sytuacji pracowniczej matki dziecka;

  • jest przywilejem i zostaje udzielony na wniosek, a pracodawca nie ma prawa go odmówić.

Ile trwa urlop ojcowski?

Czas na skorzystanie z urlopu ojcowskiego zależy od tego, czy jesteś ojcem biologicznym dziecka. Jeśli nim jesteś, to urlop przysługuje do ukończenia przez dziecko 24. miesiąca życia.

W przeciwnym razie można go wykorzystać przez 24 miesiące od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu dziecka, lecz nie później niż do ukończenia przez nie 7. roku życia. W przypadku odroczonego obowiązku szkolnego okres ten wydłuża się do ukończenia przez dziecko 10. roku życia.

Nie wpływa to jednak na długość urlopu — urlop ojcowski trwa nie więcej niż 14 dni (liczą się także dni wolne). Czas ten można wykorzystać jednorazowo lub podzielić na dwie równe części, które można wykorzystać do ukończenia przez dziecko dwóch lat, lecz po tym terminie niewykorzystany urlop przepada. Liczba przysługujących dni wolnych jest też niezależna od liczby urodzonych dzieci — w przypadku wieloraczków przysługuje urlop w takim samym wymiarze, jak w przypadku jednego dziecka.

Jeżeli jesteś zatrudniony na więcej niż jednym etacie, u każdego z pracodawców przysługują Ci dwa tygodnie urlopu, które możesz wykorzystać w różnych terminach. W sytuacji zmiany zatrudnienia urlop można podzielić i część dni wolnych wykorzystać u jednego pracodawcy, a resztę u kolejnego.

Wysokość wypłacanego świadczenia

Jeśli jesteś pracownikiem zatrudnionym na umowę o pracę, możesz liczyć na 100% swojego wynagrodzenia (100% podstawy wymiaru zasiłku, który jest obliczany ze średniego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy poprzedzających urlop ojcowski). Podobnie jest w przypadku pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, jeśli płatnik w Twoim imieniu odprowadza składki chorobowe.

Jeśli prowadzisz własną działalność gospodarczą, wykorzystanie urlopu ojcowskiego jest podwójnie korzystne. Nie dość, że świeżo upieczony ojciec może liczyć na zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru, który wypłaca ZUS, to może dodatkowo wnioskować o obniżenie należnych składek.

Kto płaci za urlop ojcowski?

O urlop ojcowski wnioskuje się u pracodawcy lub w odpowiednim oddziale ZUS. Firmy, które odprowadzają składki chorobowe za więcej niż 20 pracowników, same ustalają i wypłacają zasiłki, m.in. zasiłek ojcowski, natomiast za mniejsze jednostki i przedsiębiorców robi to ZUS.

Formalności do dopełnienia

Poniżej prezentujemy listę dokumentów, jakie musi dostarczyć pracownik najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu:

  • Wniosek (powinien zawierać co najmniej imię i nazwisko oraz adres)

  • Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia, lub ich kopie (jeżeli akt urodzenia był wydany w kraju spoza Unii Europejskiej, Szwajcarii, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w innym kraju, z którym Polska nie ma podpisanej umowy międzynarodowej o zabezpieczeniu społecznym, dokument musi być przetłumaczony na język polski)

  • Oświadczenie pracownika, czy korzystał już z urlopu ojcowskiego na dziecko, na które wnioskuje

  • Kopia prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka — gdy jest to dziecko adopcyjne

  • Kopia prawomocnej decyzji sądu o odroczeniu obowiązku szkolnego (jeśli dotyczy)

Jeżeli wraz z wnioskiem składasz kopie dokumentów, Twój pracodawca lub oddział ZUS mogą zażądać okazania oryginałów.

W przypadku prowadzenia własnej działalności gospodarczej najpóźniej na dzień przed planowanym rozpoczęciem urlopu należy złożyć do ZUS następujące dokumenty:

  • Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka — oryginał (w przypadku aktów zagranicznych obowiązują zasady takie same, jak przy składaniu wniosku jako pracownik)

  • Wypełniony formularz ZUS Z-3b

  • Wniosek o urlop ojcowski — ZUS ZAO (należy w nim zawrzeć ramy czasowe, w których masz zamiar wykorzystać urlop)

Czym się różni urlop ojcowski od tacierzyńskiego?

W Kodeksie pracy nie istnieje pojęcie urlopu tacierzyńskiego. To potoczna nazwa urlopu rodzicielskiego lub macierzyńskiego, którego matka dziecka zrzekła się na rzecz ojca.

Urlop macierzyński oraz przysługujący w następnej kolejności urlop rodzicielski może być wykorzystany przez oboje rodziców, ale nie jednocześnie. Prawodawca wymaga, aby matka dziecka wykorzystała 14 z 20 przysługujących jej tygodni urlopu macierzyńskiego (z czego 6 może wykorzystać jeszcze przed porodem). Po tym czasie może wrócić do pracy, a urlop i zasiłek macierzyński przejdą na ojca. Kolejne 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego (w przypadku porodów mnogich — 37 tygodni) również mogą zostać wykorzystane przez ojca. Urlop ojcowski jest dodatkowym świadczeniem, które można wykorzystać niezależnie.

Ojcowie coraz częściej uczestniczą w wychowaniu dzieci. Jak podaje Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, od stycznia do końca maja 2021 roku odnotowano 65,7 tys. przypadków wykorzystania urlopu ojcowskiego. W porównaniu z ubiegłymi latami widać wyraźną tendencję wzrostową.

Jeśli urodziło Ci się dziecko lub jeśli adoptowałeś dziecko, przysługuje Ci urlop ojcowski, pod warunkiem, że odprowadzasz składki chorobowe. Ani pracodawca, ani ZUS nie mogą Ci odmówić przyznania go. To, kto płaci za świadczenie, zależy od wielkości firmy. Mamy nadzieję, że nasz artykuł rozwiał wszystkie wątpliwości dotyczące tego zagadnienia.

Odkryj więcej artykułów

  • Ile zarabia kierownik apteki?
  • Czy świadczenie przedemerytalne wlicza się do emerytury?
  • Zarobki merchandisera, obowiązki i predyspozycje
  • Asystent prawny – zarobki i opis stanowiska
  • Ile zarabia położna?
  • Zarobki testera oprogramowania
  • Doradca zawodowy – zarobki
  • Straż Ochrony Kolei – zarobki i inne aspekty zawodu
  • Jak zmienić rezydencję podatkową? Poradnik
  • Co to jest dodatek funkcyjny?
  • Jakie są zarobki aktuariusza?
  • Analityk IT – zarobki i możliwości rozwoju