Przymusowe wolne w pracy: decyzja pracodawcy

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 18 listopada 2021

Zespół redakcyjny Indeed to zróżnicowana grupa utalentowanych autorów, analityków i ekspertów, którzy na podstawie danych i analiz Indeed opracowują porady przydatne na ścieżce kariery zawodowej.

Co do zasady urlop wypoczynkowy jest udzielany na wniosek pracownika, gdyż to jego przywilej i forma odpoczynku. Bywają jednak sytuacje, gdy pracodawca decyduje o przymusowym wolnym od pracy, a pracownik nie może się od tego odwołać. Czy urlop wypoczynkowy jest najważniejszym i niezbywalnym przywilejem pracownika? Kiedy staje się obowiązkiem? Co to jest przymusowe wolne i w jakich sytuacjach pracownik musi się dostosować do woli pracodawcy? Poniższy artykuł pomoże odpowiedzieć na wszystkie te pytania.

Urlop wypoczynkowy zasady przyznawania

Zgodnie z Kodeksem pracy każdemu pracownikowi z dniem 1 stycznia zaczyna przysługiwać urlop wypoczynkowy za dany rok kalendarzowy. Wymiar tego urlopu zależy od stażu pracy:

  • do 9 przepracowanych lat przysługuje łącznie 20 dni urlopowych za dany rok kalendarzowy,

  • od 10 przepracowanych lat urlop wydłuża się o kolejne 6 dni łącznie 26 dni za dany rok kalendarzowy.

Liczba dni urlopowych jest pomniejszana w zależności od wymiaru etatu, na jaki jesteś zatrudniony np. na 3/4 etatu i przy stażu pracy poniżej 10 lat przysługuje Ci 15 dni urlopowych.

Należy podkreślić, że do stażu pracy włączają się także lata nauki i w zależności od stopnia ukończonej szkoły dolicza się odpowiednią liczbę lat:

  • ukończenie szkoły zasadniczej zawodowej, czas przewidziany programem nauki maksymalnie 3 lata

  • ukończenie szkoły średniej zawodowej, czas przewidziany programem nauczania maksymalnie 5 lat

  • ukończenie szkoły średniej zawodowej dla absolwentów zasadniczej szkoły zawodowej 5 lat

  • ukończenie szkoły średniej ogólnokształcącej 4 lata

  • ukończenie szkoły policealnej 6 lat

  • ukończenie szkoły wyższej 8 lat

Pamiętaj, że podane powyżej okresy się nie sumują! Jeśli więc masz wykształcenie wyższe, do swojego stażu pracy nie wliczysz lat za ukończenie np. liceum ogólnokształcącego.

Jak wspomnieliśmy wyżej, urlop wypoczynkowy to Twój przywilej, więc to Ty o niego wnioskujesz, a pracodawca ma obowiązek ustosunkować się do Twojego wniosku. W wielu zakładach pracy, zwłaszcza tych o dużej liczbie pracowników, stosuje się także tzw. plany urlopowe (ustalane po konsultacji z pracownikami), które mają na celu zachowanie normalnego toku pracy zakładu. Zakładają one, że pracodawca lub osoba upoważniona udziela urlopów naprzemiennie. Z kolei w wielu fabrykach udziela się urlopów wszystkim pracownikom w jednym terminie, kiedy zostaje wstrzymana cała produkcja. Jest to czas na niezbędne prace konserwacyjne linii produkcyjnej.

Jako pracownik masz obowiązek wykorzystania urlopu wypoczynkowego i tylko w niektórych, ściśle określonych sytuacjach może on być zamieniony na ekwiwalent pieniężny. Urlop wypoczynkowy jest pełnopłatny i może być podzielony na kilka części, jednak jedna z tych części musi obejmować 14 dni kalendarzowych (jest to czas na niezbędną regenerację i odpoczynek psychiczny).

Kiedy pracownik musi się dostosować do decyzji przełożonego?

Kodeks pracy wyraźnie mówi, że pracodawca ma prawo do samodzielnego decydowania o urlopie wypoczynkowym pracownika, ale może to zrobić bez porozumienia i uzgadniania terminu tylko w dwóch przypadkach:

  • gdy pracownik ma zaległy urlop wypoczynkowy,

  • gdy pracownik jest w okresie wypowiedzenia umowy o pracę.

Zaległy urlop wypoczynkowy i terminy jego wykorzystania

Jak wspomnieliśmy w poprzednim punkcie, urlop wypoczynkowy za dany rok kalendarzowy zaczyna przysługiwać Ci jako pracownikowi z dniem 1 stycznia. Masz czas do 31 grudnia danego roku na jego wykorzystanie. Gdy tego nie zrobisz, urlop staje się zaległy. W sytuacji, gdy do końca danego roku wykorzystasz np. 20 dni urlopowych, pozostałe 6 przechodzi na następny rok jako urlop zaległy. Następne wolne, które wykorzystasz, będzie odliczane w pierwszej kolejności właśnie z urlopu zaległego. Pracodawca może również wysłać pracownika na przymusowe płatne wolne ma na to czas do 30 września następnego roku. Jeżeli jako pracownik nie chcesz się podporządkować i skorzystać z urlopu w danym terminie, pracodawca może nałożyć na Ciebie karę porządkową za nieprzestrzeganie ustalonego porządku i organizacji w zakładzie pracy. Pamiętaj: wystarczy, że do 30 września rozpoczniesz przymusowe wolne, ale może się ono przeciągnąć na kolejne miesiące.

Jak wygląda sprawa wypowiedzenia?

Kolejną sytuacją, w której pracodawca nie musi ustalać z Tobą terminu urlopu wypoczynkowego, jest okres Twojego wypowiedzenia. Wymiar takiego przymusowego urlopu jest adekwatny do okresu pracy w danej firmie w danym roku kalendarzowym. W tym czasie pracodawca może Cię także zobligować do wykorzystania zaległego urlopu.

Należy jednak podkreślić, że przymusowe wolne w okresie wypowiedzenia nie jest zgodne z prawem, jeśli pracodawca chce go udzielić przed złożeniem wypowiedzenia i rozpoczęciem okresu wypowiedzenia. Podobnie jest w sytuacji, gdy stosunek pracy jest rozwiązywany w wyniku porozumienia stron, a pracodawca chciałby wysłać Cię na urlop przed rozpoczęciem okresu wypowiedzenia. Warto też wiedzieć, że pracodawca nie musi skorzystać z możliwości udzielenia Ci urlopu wypoczynkowego w takim przypadku należy Ci się ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni urlopowe.

Przymusowy urlop wypoczynkowy czy zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy?

W okresie wypowiedzenia pracodawca może nie tylko wysłać Cię na urlop wypoczynkowy, ale także zwolnić Cię z obowiązku świadczenia na jego rzecz pracy. Skutkuje to odsunięciem od wykonywanych obowiązków. Zgodnie z Kodeksem pracy podczas okresu wypowiedzenia w pierwszej kolejności należy wykorzystać urlop, a dopiero po tym można zostać zwolnionym z obowiązku świadczenia pracy (chyba że pracodawca postanowi inaczej wtedy za niewykorzystany urlop musi wypłacić Ci wspomniany ekwiwalent pieniężny). Choć efekt jest w obu przypadkach podobny, założenia diametralnie się różnią. Pracownik otrzymuje przymusowe wolne w pracy po to, aby się zregenerować i odpocząć, zaś zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy wynika z obawy, że może on chcieć przed zakończeniem współpracy działać na szkodę firmy.

Zwolnienie lekarskie a urlop wypoczynkowy podczas wypowiedzenia co najpierw?

Nie możesz zostać skierowany na przymusowe wolne w pracy, jeśli znajdujesz się na zwolnieniu lekarskim. Co więcej, jeżeli już wykorzystujesz urlop, a Twój stan zdrowia się pogorszy i nie możesz dalej z niego korzystać, Twój pracodawca musi w pierwszej kolejności uznać L4. Dopiero po powrocie do zdrowia zostaną odliczone Twoje dni urlopowe. Jeżeli jednak wcześniej zakończy się okres wypowiedzenia i Twoja umowa wygaśnie, będzie Ci przysługiwał ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni urlopowe.

Sytuacja bezprecedensowa epidemia koronawirusa

Pandemia, z którą mamy do czynienia, postawiła wiele zakładów pracy w kryzysowej sytuacji. Ze względu na liczne lockdowny i wynikające z nich zastoje w funkcjonowaniu przedsiębiorstw los wielu miejsc pracy stanął pod znakiem zapytania. W tej niespotykanej wcześniej sytuacji pracodawcy często przekonywali swoich pracowników do wnioskowania o przejście na bezpłatny urlop, dając im tym tak naprawdę przymusowe wolne od pracy. Musisz wiedzieć, że jest to niezgodne z prawem. Nawet w czasie tymczasowego zamknięcia miejsca pracy przysługuje Ci wynagrodzenie (może być ono obniżone do minimalnej wysokości 60% Twojej podstawowej pensji jest to tzw. wynagrodzenie za gotowość do podjęcia pracy).

Ponadto w czasie pandemii koronawirusa możesz zostać objęty kwarantanną lub zachorować na COVID-19, co można zinterpretować jako przymusowe wolne w pracy. Również w takich sytuacjach nie nalicza się jednak dni urlopowych. Będziesz mógł je wykorzystać w późniejszym czasie lub otrzymać za nie ekwiwalent pieniężny (jest to praktykowane zwłaszcza w sytuacjach, gdy faktycznie nie ma możliwości wykorzystania dni urlopowych np. ze względu na braki kadrowe).

Tarcza 4.0. a obligatoryjny urlop

Szczególna sytuacja rodzi szczególne rozwiązania. W celach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem oraz zwalczaniem COVID-19 oraz innych chorób zakaźnych, a także wywołanych przez nie sytuacji kryzysowych, pracodawca może udzielić Ci 30 dni zaległego urlopu we wskazanym przez siebie terminie. Przymusowe wolne w pracy w tym wypadku jest ograniczone widełkami czasowymi, jednak pozostaje do wyłącznej decyzji pracodawcy i umożliwia pominięcie istniejących dotychczas planów urlopowych.

Podsumowanie

Nawet jeżeli narzucony przez szefa urlop nie jest Ci do końca na rękę, pamiętaj, że warto go wykorzystać. Jest to czas, który możesz poświęcić np. rodzinie. To także dobry moment, żeby się zregenerować i nabrać dystansu do codziennych obowiązków. W każdym przypadku, kiedy urlop jest Ci odgórnie przyznany, musi być płatny. Urlop bezpłatny, zgodnie z Kodeksem pracy, jest przyznawany tylko na dobrowolny wniosek pracownika.

Odkryj więcej artykułów

  • Wynagrodzenie za staż – przewodnik
  • Co zrobić, jeśli pracodawca spóźnia się z wypłatą?
  • Turcja – zarobki, pozwolenia na pracę
  • Wyliczanie wynagrodzenia za niepełny miesiąc
  • Czym jest umowa prowizyjna?
  • Na czym polegają wypłaty z PPK?
  • Średnie zarobki w Polsce
  • Ile zarabia specjalista ds. controllingu?
  • Premia świąteczna - jakie są zasady wypłacania
  • Ile zarabia kryminolog?
  • Ile zarabia projektant mody?
  • Wynagrodzenia w księgowości: ile zarabia księgowa?