Premia roczna – co to jest i od czego zależy?

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 12 lipca 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Jedną z możliwości wyrażenia uznania dla pracownika jest premia roczna. Z naszego artykułu dowiesz się, za co pracodawcy mogą ją przyznawać, od czego zależy jej wysokość oraz jakie korzyści daje jej funkcjonowanie w organizacji.

Co to jest premia roczna?

Premia roczna jest jednym ze sposobów nagradzania pracowników za zaangażowanie i uzyskiwanie zadowalających dla przedsiębiorstwa rezultatów oraz osiąganie konkretnych celów. Zazwyczaj dotyczy ona osób związanych z pracodawcą umową o pracę, ale nie tylko. Wytyczne odnośnie jej przyznawania powinny być zawarte w treści umowy lub regulaminu pracy, jednakże brak takiego zapisu nie odbiera przełożonemu możliwości ustanowienia premii.

Za co jest przyznawana?

Firmy stosują różne metody przyznawania pracownikom premii uznaniowej na koniec roku. Mogą mieć odgórnie wypracowane zasady wypłacania takiego świadczenia albo określone w regulaminie czynniki, które będą na nie wpływać. Przełożeni mogą także podjąć decyzję o docenieniu pracownika na podstawie innych aspektów lub w ogóle zrezygnować z przyznawania bonusu w swoim przedsiębiorstwie. Zgodnie z prawem pracy premia nie jest obligatoryjnym składnikiem wynagrodzenia.

Wyniki finansowe firmy

Zwykle premia roczna zależy od ogólnych wyników, jakie wypracowało przedsiębiorstwo w ciągu 12 miesięcy działalności. Niektóre firmy biorą pod uwagę osiągnięcia w ujęciu całościowym, a inne dokonania poszczególnych działów. Można także spotkać się z tym, że wysokość premii jest ustalana odgórnie jako procent od uzyskanych przychodów.

Postawa pracownika i ocena przełożonego

Często nie bez znaczenia w przypadku wypłaty premii jest postawa pracownika. W wielu organizacjach koniec roku jest czasem oceny pracy i rozliczeń. Na wyższych szczeblach kadry kierowniczej mogą być przeprowadzane spotkania ewaluacyjne z poszczególnymi osobami, w celu omówienia osiągniętych przez nie wyników oraz ich zaangażowania w wykonywane obowiązki. W ich trakcie ustala się również cele i priorytety na kolejny rok oraz negocjuje wysokość dodatkowego wynagrodzenia.

Samoocena pracownika

Zdarza się też, że najpierw pracownicy dokonują samooceny swojej pracy, a dopiero później następuje weryfikacja przez przełożonego. Może być to korzystniejsze w punktu widzenia zatrudnionego, ponieważ ma on wtedy możliwość pochwalenia się wszystkimi swoimi sukcesami. Z drugiej strony mogą pojawić się trudności z opinią na temat własnych słabych stron oraz obszarów do poprawy, które są zazwyczaj również konieczne do wpisania na karcie samooceny rocznej.

Najczęściej więc premia roczna jest przyznawana za budowanie sukcesu przedsiębiorstwa, odpowiednią postawę pracownika, realizację celów, osiągnięte wyniki i systematyczną pracę.

Od czego zależy premia roczna?

Istnieje kilka obszarów, które determinują wypłatę dodatkowego świadczenia finansowego na koniec roku. Są to przede wszystkim:

  • wola przedsiębiorcy,

  • ocena pracy pracownika,

  • wyniki finansowe firmy,

  • przepisy funkcjonujące w organizacji,

  • zajmowane stanowisko,

  • zapisy umowne,

  • staż pracy.

Istotne jest, że w większości przypadków, aby otrzymać roczną premię, pracownik musi przepracować w firmie co najmniej 12 miesięcy.

Kolejnym warunkiem może być maksymalny czas dopuszczalnej w ciągu roku nieobecności w pracy, spowodowanej np. urlopem chorobowym. W większości organizacji oferujących roczny bonus takie obostrzenia obowiązują.

Ponadto na wypłatę premii ma wpływ wynik oceny pracownika – osiąganie niezadowalających efektów może być podstawą do odmowy przyznania dodatkowego wynagrodzenia.

Ile wynosi premia roczna?

Wysokość rocznej premii jest zależna od wielu czynników, które różnią się między firmami. Kwota dodatku do pensji może być uzależniona od:

  • wyrażonego w złotówkach wyniku finansowego firmy, którego określona część przeznaczana jest do podziału między osoby premiowane;

  • określonej w dokumentach firmowych lub umowie wysokości procent od dochodów przedsiębiorstwa;

  • wysokości pensji podstawowej – czasem pracodawcy określają wysokość premii za pomocą wartości procentowej podstawy wynagrodzenia;

  • wyników konkretnego działu firmy;

  • rezultatu oceny i samooceny podwładnego – dla konkretnych wyników mogą być ustalone różne wysokości premii.

Istnieją także organizacje, które nie wypłacają premii w postaci jednorazowej, a w zryczałtowanej – jako podwyżkę pensji. Oznacza to w praktyce, że pracownik, w każdym kolejnym miesiącu po przyznaniu mu bonusu, będzie dostawał wyższe wynagrodzenie.

Dlaczego premia roczna?

Premia uznaniowa za rok pracy z pewnością jest atrakcyjna dla każdego pracownika. Pozwala poczuć się docenionym i zyskać energię do działania na kolejny rok. Z drugiej strony niesie ze sobą wiele korzyści również dla pracodawców.

Utrzymanie pracowników

Głównym powodem, dla którego firmy czekają na wypłacenie bonusu za cały rok, a nie np. za kilka miesięcy, jest to, że zatrudniony zostanie u nich na dłużej. Bardzo niewiele osób zwalnia się przed odebraniem premii rocznej ze względu na swój wysiłek i zaangażowanie włożone w pracę. Jest to niewątpliwa korzyść dla pracodawcy, który rzadziej musi prowadzić rekrutację na dane stanowisko.

Efektywność przez cały rok

Istnieje także silne powiązanie z osiąganiem wyznaczonych celów – premia roczna motywuje pracowników do efektywnego działania jednakowo przez wszystkie 12 miesięcy, które są poddawane ocenie. Podwładni mają świadomość, że na koniec roku równie ważne będzie to, co osiągnęli w styczniu, jak i to, czego udało im się dokonać w listopadzie, dlatego muszą ciągle wkładać w pracę maksimum swojego zaangażowania oraz umiejętności.

Konkurencyjność na rynku pracy

Niektóre firmy mogą oferować premie na koniec roku jako umowną część wynagrodzenia, co stanowi sposób na stałą zachętę do utrzymywania najwyższej wydajności. Są one najczęściej oferowane osobom z kierownictwa wykonawczego i nie muszą być bezpośrednio związane z osiąganymi przez przedsiębiorstwo wynikami. W tej sytuacji premia może stać się bardzo silnym atutem podczas rekrutacji. Pozwala też utrzymać kluczowy personel w przypadku atrakcyjnych ofert zatrudnienia (np. wyższego wynagrodzenia podstawowego) oferowanych przez konkurencyjne firmy.

Premia a nagroda

W przypadku zagadnień związanych z dodatkowymi elementami wynagrodzenia, warto zrozumieć ich zasady i idee oraz potrafić odróżnić premię od nagrody.

Premia

Pojęciem premii określa się nieobowiązkowy dodatek do wynagrodzenia, który nie może być jego jedyną lub samodzielną częścią. Ma ona roszczeniowy charakter, co oznacza, że pracodawca określa konkretne warunki, po których spełnieniu wypłaci bonus. W przeciwnym wypadku, gdy pracownik wywiązał się ze wszystkich kryteriów, a mimo to nie otrzymał premii, pracodawca będzie podlegał kontroli sądu. Z tego powodu ważne jest stworzenie w organizacji regulaminu premiowania lub zawarcie odpowiednich zapisów w treści umowy.

Nagroda

Nagroda ma charakter uznaniowy, dlatego często określana jest mianem premii uznaniowej, co powoduje mylenie tych dwóch pojęć. O jej przyznaniu decyduje jedynie pracodawca, który może w pełni subiektywnie ocenić pracę podwładnego. Pracownik nie ma prawa wymagać od przełożonego jej otrzymania. W tej sytuacji pracownik nie może też zwrócić się do sądu, jeśli uzna, że nagroda z jakiegoś powodu mu się należała.

Bardzo ważne jest stosowanie poprawnego nazewnictwa w przypadku tych dwóch form doceniania pracowników.

Premia roczna to z pewnością zachęcający bonus dla pracowników, który przyciąga ich do przedsiębiorstwa, stanowi niewątpliwy atut rekrutacyjny oraz skutecznie motywuje ich do działania. Ma ona również wiele zalet z punktu widzenia pracodawcy, z którym podwładni wiążą się na dłużej, a jego firma przez cały rok może osiągać zadowalające rezultaty. Mimo braku takiej konieczności warto określić umowie zatrudnienia warunki przyznawania dodatkowych świadczeń finansowych, aby uniknąć rozczarowań lub nieporozumień w relacjach z podwładnymi.

Odkryj więcej artykułów