Praca w święta i dni ustawowo wolne w świetle Kodeksu pracy

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 2 czerwca 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Praca w święta i inne dni ustawowo wolne jest w drobiazgowy sposób regulowana przez przepisy Kodeksu pracy. Zawiera on informacje, kiedy jest ona dopuszczalna i jaka rekompensata przysługuje pracownikowi wykonującemu swoje obowiązki w czasie dnia wolnego. Wszystkie szczegóły dotyczące omawianego zagadnienia znajdziesz w poniższym artykule.

Wykaz dni ustawowo wolnych od pracy

Zgodnie z powszechną regułą czas pracy w przypadku pełnego etatu wynosi 40 godzin tygodniowo, co przekłada się na 5 dni roboczych po 8 godzin każdy. Kodeks pracy dodatkowo wyszczególnia dni w ciągu roku ustawowo wolne dla pracownika (tak zwane „czerwone kartki z kalendarza”). Są to:

  • Nowy Rok — 1 stycznia,

  • Święto Trzech Króli — 6 stycznia,

  • Wielkanoc — pierwszy i drugi dzień świąt,

  • Święto Pracy — 1 maja,

  • Święto Konstytucji Trzeciego Maja — 3 maja,

  • Święto Zesłania Ducha Świętego (Zielone Świątki),

  • Boże Ciało,

  • Wniebowzięcie NMP — 15 sierpnia,

  • Wszystkich Świętych — 1 listopada,

  • Święto Niepodległości — 11 listopada,

  • Boże Narodzenie — 25 i 26 grudnia.

Za pracę w powyższe dni, podobnie jak w niedzielę, przysługuje określona przepisami prawa pracy rekompensata.

Kiedy praca w święta jest dozwolona?

Art. 151 ust. 9 Kodeksu pracy uszczegóławia, że wykonywanie obowiązków służbowych w godzinach od 06:00 dnia wolnego do godziny 06:00 dnia następnego jest traktowane jako praca w święta. Jest to generalna zasada, która może być zastąpiona przepisami ustanowionymi w konkretnym zakładzie pracy, określającymi inny zakres godzinowy.

Nie w każdym przypadku praca w święta jest zabroniona przez Kodeks pracy. Zgodnie z treścią art. 151 ust. 10 jest dozwolona, gdy:

  • prowadzona jest akcja ratująca życie lub zdrowie ludzkie, mająca na celu ochronę mienia lub usunięcie awarii;

  • ma charakter zmianowy lub jest wykonywana w ruchu ciągłym (bez zatrzymywania linii produkcyjnej);

  • dotyczy niezbędnych remontów, transportu i komunikacji;

  • dotyczy służb pożarniczych lub ratowniczych;

  • ma miejsce w hodowli lub rolnictwie;

  • związana jest z pilnowaniem mienia lub ochroną osób;

  • jest wykonywana ze względu na użyteczność publiczną i zaspokajanie codziennych potrzeb społeczeństwa (na przykład branża hotelarska, gastronomiczna, szpitale, ośrodki kultury, takie jak kina, teatry czy muzea);

  • pracownicy wykonują swoje obowiązki jedynie w piątki, soboty, niedziele i święta.

Ustalając grafik na dany miesiąc, należy mieć na uwadze, że prawo pracy nie dopuszcza sytuacji, gdy podwładny będzie pracował w cztery kolejno następujące po sobie niedziele. Każdemu zatrudnionemu przysługuje bezwzględnie jedna wolna niedziela na trzy pracujące.

Rekompensata pracownicza

Istnieją dwie możliwości, zgodnie z którymi pracodawca może zrekompensować podwładnemu pracę w niedzielę lub święto. Następuje to poprzez:

  • odbiór przez niego innego dnia wolnego,

  • rekompensatę pieniężną.

Wolny dzień

Zgodnie z treścią art. 151 ust. 11 Kodeksu pracy pracownikowi, który wykonuje obowiązki służbowe w dzień ustawowo wolny, w pierwszej kolejności przysługuje inny wolny dzień do odbioru. W przypadku pracy w niedzielę przełożony ma obowiązek udzielić go w ciągu 6 dni poprzedzających daną niedzielę lub w ciągu 6 dni następujących po niej. Jeżeli nie ma takiej możliwości, powinno być to zrealizowane do końca aktualnego okresu rozliczeniowego (zazwyczaj do końca miesiąca kalendarzowego).

W przypadku gdy pracownik musi wykonywać swoje obowiązki w święta, odbiór dnia wolnego powinien również nastąpić w jednym okresie rozliczeniowym. Kiedy święto wypada w niedzielę, należy stosować przepisy prawa dotyczące pracy w tym dniu.

Za ile przepracowanych godzin przysługuje dzień wolny?

Dodatkowy dzień wolny przysługuje za pracę do 8 godzin w ciągu dnia wolnego (nie ma znaczenia długość pracy — może to być to nawet godzina). W przypadku gdy pracownik spędza w pracy powyżej 8 godzin w niedzielę lub święto, za wszystkie godziny powyżej wspomnianej wartości przysługuje mu rekompensata pieniężna wypłacana zgodnie z zasadą omówioną poniżej. W praktyce może mieć miejsce sytuacja, że podwładnemu należą się nie tylko dzień wolny, ale także dodatek do pensji.

Rekompensata pieniężna

Jeśli sytuacja w zakładzie pracy nie pozwala na odbiór dnia wolnego (na przykład przy brakach kadrowych), pracownikowi przysługuje dodatek do pensji, który powinien zostać uregulowany wraz z najbliższą wypłatą. Wysokość dodatku jest taka sama w przypadku świąt i niedziel — wynosi 100% stawki godzinowej. Za każdą godzinę przepracowaną w dniu ustawowo wolnym przysługuje więc podwójna stawka.

Kiedy pracownik ma jasno określoną stawkę godzinową, nie powinno być problemu z wyliczeniem należnej mu kwoty. W większości przypadków na umowie widnieje jednak kwota brutto za cały okres rozliczeniowy (zazwyczaj miesiąc kalendarzowy). Należy wtedy podzielić wysokość pensji przez liczbę godzin pracy wypadających w danym miesiącu i obliczyć należny dodatek na podstawie otrzymanej stawki godzinowej w bieżącym miesiącu.

Jak wygląda sytuacja pracowników w handlu?

18 marca 2018 roku weszła w życie ustawa o ograniczeniu w handlu w niedziele i święta oraz niektóre inne dni. Akt prawny precyzuje szczegóły dotyczące ograniczeń w prowadzeniu sprzedaży oraz wykluczeń z zakazu handlu (na przykład stacje paliw, placówki pocztowe, apteki czy kioski).

W przypadku pracowników zatrudnionych w handlu w placówkach, które są wyłączone z ograniczeń dotyczących działalności, praca w święta i niedziele podlega przepisom Kodeksu pracy obowiązującym zatrudnionych w innych branżach.

Niedziele wolne od zakazu handlu

Wspomniana wyżej ustawa dopuszcza kilka niedziel w ciągu roku, kiedy zakaz handlu nie obowiązuje. W 2022 roku są to:

  • 30 stycznia,

  • 10 kwietnia,

  • 24 kwietnia,

  • 26 czerwca,

  • 28 sierpnia,

  • 11 grudnia,

  • 18 grudnia.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy za pracę w ciągu tych dni pracownikowi przysługuje dzień wolny do odbioru lub rekompensata finansowa, czyli okres ten jest rozliczany na takich samych zasadach, jak u zatrudnionych w innych sektorach. Jedyna różnica polega na określeniu godzinowym niedzieli. Generalnie za pracę w niedzielę przyjmuje się wykonywanie obowiązków służbowych między 06:00 rano w niedzielę a 06:00 rano w poniedziałek. W handlu przyjmuje się natomiast zakres pomiędzy 24:00 w sobotę a 24:00 w niedzielę.

Za pracę w niedzielę lub święta pracownikowi w pierwszej kolejności przysługuje inny wolny dzień do odbioru. Jeśli takie rozwiązanie jest niemożliwe do zrealizowania, pracodawca musi wypłacić podwójną stawkę za każdą przepracowaną godzinę. Na takich samych zasadach rozliczana jest praca w handlu oraz innych sektorach (także związanych z ratowaniem życia ludzkiego — na przykład w szpitalnictwie).

Odkryj więcej artykułów