Zarobki i wynagrodzenie

Odprawa emerytalna – komu przysługuje i ile wynosi?

7/8/2021

Przejście na emeryturę to zwieńczenie kariery zawodowej, które pozwala na zasłużony odpoczynek po wielu latach ciężkiej pracy. Odprawa emerytalna to jedno z dodatkowych wynagrodzeń pieniężnych, czekające na osoby dokonujące tego niezwykle istotnego kroku. Wysokość tego świadczenia różni się w zależności od tego, czy pracujesz dla prywatnego pracodawcy, czy w sferze budżetowej. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest, komu przysługuje i ile wynosi odprawa emerytalna.

Czym jest i komu przysługuje odprawa emerytalna

Odprawa emerytalna jest jednorazową wypłatą pieniężną, którą otrzymujesz od swojego ostatniego pracodawcy w chwili przejścia na emeryturę. Regulują ją przepisy Kodeksu pracy, a w przypadku niektórych grup zawodowych – także inne ustawy i regulacje. W założeniu ustawodawcy dodatkowe pieniądze są pomocą finansową, która ma ułatwić proces zmian po zakończeniu pracy zarobkowej. Odprawa emerytalna przysługuje każdej osobie zatrudnionej na umowę o pracę bez względu na staż pracy. Miej na uwadze, że odprawę emerytalną możesz pobrać tylko raz w życiu. Odprawa emerytalna przysługuje osobie, która:

  • nabyła przywileje emerytalne i prawo do otrzymywania tego świadczenia;
  • zakończyła stosunek pracy u swojego ostatniego pracodawcy w związku z przejściem na emeryturę;
  • wcześniej nie otrzymała żadnej odprawy emerytalnej lub rentowej.

Kodeks pracy nie różnicuje, czy przechodzisz na emeryturę powszechną, czy wcześniejszą. Nieistotna jest też forma umowy o pracę – może być ona zawarta na czas określony lub nieokreślony, a także na różne wymiary etatu. To, w jakich okolicznościach przechodzisz na emeryturę, również nie ma większego znaczenia. Odprawa powinna zostać wypłacona, jeśli składasz wypowiedzenie, odchodzisz za porozumieniem stron lub gdy zwolni Cię pracodawca. Pewne wątpliwości zachodzą tylko wtedy, gdy tracisz obejmowane stanowisko z własnej winy – wówczas spór może wejść nawet na drogę sądową.

Kto ma prawo do emerytury

W Polsce prawo do przejścia na emeryturę oraz otrzymania z tego tytułu odprawy należy się osobom, które przekroczyły wiek 60 (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni) i mają udokumentowany staż pracy wynoszący minimalnie 20 (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni). Kwestia przejścia na emeryturę różni się w zależności od tego, czy pracujesz dla prywatnej firmy, czy w budżetówce. Przedstawiciele niektórych zawodów uprzywilejowanych, np. służb mundurowych, takich jak policja czy wojsko, mogą przejść na emeryturę co najmniej kilka lat wcześniej.

Dowiedz się więcej: Praca 50 plus – zobacz, jak znaleźć etat

Odprawa emerytalna a praca na kilku etatach

Jeśli w momencie przejścia na emeryturę pracujesz na kilku etatach i kończysz pracę w dotychczasowych miejscach zatrudnienia, wszyscy Twoi pracodawcy są zobowiązani wypłacić Ci osobną odprawę emerytalną – oczywiście dzieje się tak wtedy, gdy spełniasz wyżej wymienione warunki. Wysokość odprawy będzie obliczana indywidualnie dla każdej z prac zgodnie z obowiązującymi stawkami. Sposób przekazywania odprawy może różnić się w zależności od pracodawcy.

Komu nie należy się odprawa emerytalna

Odprawa emerytalna nie przysługuje osobom zatrudnionym na umowę zlecenie lub umowę o dzieło. Dodatkowe wynagrodzenie nie należy się też pracownikom, którzy pobierają świadczenia przedemerytalne. Wiedząc, że odprawę emerytalną można otrzymać jedynie raz, można wywnioskować, że nie przysługuje ona osobom, które w przeszłości odebrały to świadczenie, wznowiły pracę i ponownie przeszły na emeryturę.

Czy pracodawca musi wypłacić odprawę emerytalną

Każdy pracodawca jest zobowiązany do wypłacenia odprawy emerytalnej pracownikom zatrudnionym w jego firmie czy zakładzie, jeśli spełniają wymogi prawne do otrzymania świadczenia. Odmowa wypłacenia może skutkować nałożeniem grzywny. Mimo że wszyscy pracodawcy są objęci takimi samymi zasadami dotyczącymi obowiązku wypłaty odprawy emerytalnej, to praktyka przekazywania środków różni się w zależności od firmy. W niektórych zakładach musisz samodzielnie złożyć wniosek o wypłatę świadczenia, a pracodawca może poprosić o przedstawienie odpowiedniej dokumentacji poświadczającej Twoje prawo do emerytury. Inni pracodawcy wypłacają pieniądze z automatu, bez podejmowania jakichkolwiek dodatkowych działań ze strony pracowników. Odprawa może zostać przekazana w formie przelewu lub w gotówce.

Przedawnienie odprawy emerytalnej

Pamiętaj, że prawo do wypłaty odprawy formalnie wygasa po trzech latach od dnia ustania stosunku pracy lub przejścia na emeryturę. Ten okres jest jednak przedłużany w szczególnych przypadkach, np. podczas ciężkiej choroby. Jeżeli do tego czasu nie otrzymasz pieniędzy i nie zareagujesz w tej sprawie w żaden udokumentowany przez Ciebie sposób, szansa otrzymania odprawy emerytalnej może przepaść. Czasem jedynym ratunkiem w takim przypadku może być zwrócenie się do sądu, lecz sporządzenie i złożenie pozwu zazwyczaj wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Ile wynosi odprawa emerytalna

Obliczenie wysokości odprawy emerytalnej nie jest skomplikowane. Kodeks pracy jasno wskazuje, że świadczenie to jest bezpośrednio związane z wysokością wynagrodzenia pracownika. Wynosi zatem tyle samo, ile zarabiana przez niego podstawowa miesięczna pensja brutto. Przykładowo pracownik magazynu zarabiający 3 500 zł brutto powinien wraz z przejściem na emeryturę otrzymać dodatkowe 3 500 zł odprawy, a kasjerka w sklepie zarabiająca 3 400 zł brutto otrzyma 3 400 zł odprawy. Dla niektórych grup zawodowych, jak policjanci czy nauczyciele, obowiązują inne zasady wyliczania odprawy, co wyjaśniamy poniżej.

Odprawa emerytalna w prywatnej firmie

Zasady przyznawania odprawy emerytalnej w prywatnych przedsiębiorstwach regulują ogólne zapisy Kodeksu pracy. Obowiązują one każdego pracodawcę bez względu na prowadzoną działalność. Odprawa emerytalna w prywatnym przedsiębiorstwie nie powinna być niższa od ustawowej, ale pracodawca może zdecydować o wypłacie wyższej kwoty. Według przepisów nie powinna ona przekraczać dziesięciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę (płaca minimalna). O wartości świadczenia mogą decydować także sami pracownicy w ramach porozumienia grupowego zawartego w obrębie przedsiębiorstwa. Jeśli w Twojej pracy obowiązują odmienne stawki odpraw emerytalnych, informacje na ten temat znajdziesz w swojej umowie o pracę.

Odprawa emerytalna w sferze budżetowej

Zasady przyznawania odprawy emerytalnej oraz obliczanie jej wysokości to kwestie, które w przypadku państwowej sfery budżetowej są nieco bardziej skomplikowane. Wiele grup zawodowych, takich jak urzędnicy czy policjanci, wywalczyło sobie unikatowe przywileje związane z zatrudnieniem. Dzięki temu otrzymują wyższe odprawy emerytalne, uzależnione od ich stażu pracy w zawodzie. Konkretne przepisy regulujące te zagadnienia znajdują się w ustawach, rozporządzeniach oraz specjalnych aktach prawnych, których świetnym przykładem jest Karta Nauczyciela. Przyjrzyjmy się tej kwestii na kilku przykładach dotyczących największych grup pracowników sfery budżetowej.

Odprawa emerytalna dla nauczycieli

Praca nauczyciela należy do niezwykle ważnych, ale również bardzo wyczerpujących zajęć, które mogą odbić się na zdrowiu. Z tego powodu nauczyciele otrzymują wyższe odprawy emerytalne. Dokładne regulacje w tej sprawie znalazły się w przywołanej wcześniej Karcie Nauczyciela, która jest umową grupową tej grupy zawodowej z państwem i w jej przypadku stanowi nadrzędne prawo wobec zwykłego Kodeksu pracy.

Odprawy emerytalne nauczycieli są bezpośrednio związane z ich stażem pracy w zawodzie. Jeżeli jest on niższy niż 20 lat, emerytowanemu nauczycielowi należy się równowartość dwukrotnej miesięcznej pensji brutto. Staż w szkole dłuższy niż 20 lat uprawnia do odprawy, która jest równa trzymiesięcznej pensji. Przykładowo nauczyciel dyplomowany z pensją 4 200 zł brutto i stażem 37 lat po zakończeniu pracy i przejściu na emeryturę otrzyma odprawę w wysokości 12 600 zł (4 200 zł x 3).

Odprawa emerytalna dla urzędników

Podobnie jak nauczyciele, także urzędnicy państwowi lub samorządowi mogą cieszyć się wyższymi odprawami emerytalnymi, których wysokość jest uzależniona od stażu w zawodzie. Stopnie kwalifikacyjne wpływające na wysokość świadczenia są jednak zupełnie inne.

Urzędnicy ze stażem poniżej 10 lat otrzymują odprawę w wysokości jednej miesięcznej pensji. Staż pomiędzy 10 a 15 latami gwarantuje odprawę odpowiadającą podwójnemu wynagrodzeniu, a staż pomiędzy 15 a 20 latami – odprawę o równowartości trzymiesięcznej pensji. Najlepiej nagradzani są urzędnicy pracujący co najmniej 21 lat. Jednorazowo otrzymują sumę, którą zarobiliby podczas półrocznej pracy na swoim stanowisku. Przykładowo urzędnik ze stażem 23 lat i pensją 5 100 zł brutto po przejściu na emeryturę otrzyma jednorazowo 30 600 zł. Jego kolega pracujący w zawodzie zaledwie 12 lat i zarabiający 4 500 zł brutto otrzyma z kolei 9 000 zł.

Odprawa emerytalna dla policjantów

Wysokość odprawy emerytalnej w przypadku policjanta w służbie stałej zależy od jego stażu pracy i jest naliczana z uwzględnieniem uposażenia zasadniczego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym wraz z dodatkami o charakterze stałym.

Mundurowy ze stażem do pięciu lat ma prawo do odprawy w wysokości trzykrotności pensji. Po spędzeniu ponad pięciu lat na służbie jego odprawa rośnie o 20% uposażenia miesięcznego za każdy zaliczony rok wysługi. Za okres ten uznaje się czynną służbę przez co najmniej sześć miesięcy w danym roku. Ostatecznie, po odsłużeniu ponad 20 lat, jego odprawa emerytalna to sześciokrotne miesięczne wynagrodzenie. Zatem policjant ze stażem 21 lat, który odchodzi na emeryturę i w ostatnim roku zarabiał 5 600 zł brutto, otrzyma w sumie 33 600 zł odprawy.

Odprawa emerytalna po 40 latach pracy

Dla zatrudnionych w sferze budżetowej przewidziana jest również specjalna odprawa jubileuszowa, stworzona z myślą o pracownikach ze stażem wynoszącym co najmniej 40 lat. Jest to dodatek finansowy, wypłacany wraz ze zwykłą odprawą emerytalną. Jego wysokość regulują różne przepisy, które różnią się dla poszczególnych grup zawodowych.

Czy odprawa emerytalna jest opodatkowana i oskładkowana

Odprawa emerytalna jest zwolniona z oskładkowania, tj. opłaty na ZUS, ubezpieczenia zdrowotnego i świadczeń emerytalnych, jednak dalej obejmuje ją podatek dochodowy w wysokości 18 lub 35%. Pracodawca musi więc odprowadzić z jej tytułu zaliczkę do Urzędu Skarbowego, podobnie jak w przypadku zwykłego wynagrodzenia. W formularzu PIT otrzymanym od pracodawcy odprawa emerytalna będzie zsumowana z Twoimi rocznymi przychodami z tytułu umowy o pracę.

Różnice pomiędzy odprawą rentową a emerytalną

Nieco inną formą odprawy emerytalnej jest odprawa rentowa. Przysługuje ona pracownikowi, który spełnił wymagania pozwalające na otrzymanie świadczeń rentowych z tytułu niezdolności do pracy. Wysokość tej dodatkowej wypłaty jest określana według identycznych reguł jak w przypadku odprawy emerytalnej. Zazwyczaj wynosi więc tyle samo co jedna miesięczna pensja brutto. Jeżeli w ciągu roku wysokość wynagrodzenia różniła się, wartość odprawy obliczana jest na podstawie średniej z całego tego okresu. Warto podkreślić, że pracownikom budżetówki także w tym przypadku należą się większe świadczenia.

Powiązane

Zobacz więcej 

Zarobki w wojsku – przewodnik po karierze

Dowiedz się, jak kształtują się zarobki w wojsku i ile możesz zarobić na poszczególnych szczeblach kariery wojskowego.

Ile zarabia strażak i jak wygląda jego ścieżka kariery

Jeśli rozważasz rozpoczęcie kariery w Straży Pożarnej, dowiedz się, ile możesz zarabiać jako strażak i jak wygląda rekrutacja w tym zawodzie.