Znamiona umowy o pracę

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 30 maja 2022

Zespół redakcyjny Indeed to zróżnicowana grupa utalentowanych autorów, analityków i ekspertów, którzy na podstawie danych i analiz Indeed opracowują porady przydatne na ścieżce kariery zawodowej.

Najkorzystniejszą umową, jaką pracownik może podpisać z zatrudniającym, jest umowa o pracę. Niestety pracodawcy często proponują umowę zlecenia, ponieważ zmniejsza ona koszty zatrudnienia. Jakie są znamiona umowy o pracę? Oto odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Znamiona umowy o pracę

Wszystkie zasady dotyczące stosunku pracy zawiera Kodeks pracy. Definicja umowy o pracę znajduje się w art. 22. Zgodnie z przepisami „przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem”. Istotny jest także zapis, zgodnie z którym zatrudnienie opierające się na warunkach wskazanych wyżej jest zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę, niezależnie od nazwy podpisanego przez pracodawcę i pracownika dokumentu.

Według kolejnej części Kodeksu pracy: „nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1”. Powyższe stwierdzenie dokładnie określa, że zastępowanie umowy o pracę umową zlecenia jest niezgodne z prawem, o ile wszystkie czynniki wskazują na nawiązanie stosunku pracy.

Charakterystyka stosunku pracy

Warto zatem wnikliwie przeanalizować zapisy Kodeksu pracy, by lepiej zrozumieć jego treść. Zgodnie z przepisami pracownik, który podpisał umowę o pracę, musi sumiennie i rzetelnie wykonywać obowiązki dokładnie opisane w dokumencie (nazywa się to umową starannego działania). Zatrudniony jest zobowiązany do wypełniania poleceń przełożonego, chyba że nie są one związane z pracą bądź są zabronione przez prawo. Ważną rolę w tym wypadku odgrywa miejsce i czas wykonywania zadań. Umowa o pracę dokładnie określa, w jakich godzinach pracownik ma być obecny w firmie i pod jakim adresem. Z drugiej strony, pracodawca zobowiązany jest do wypłaty wynagrodzenia zgodnego z kwalifikacjami oraz zakresem obowiązków ustalonym w umowie o pracę.

Czym jest umowa zlecenia?

Umowa zlecenia to typ umowy cywilnoprawnej, która została opisana w Kodeksie cywilnym. Dokładną definicję dokumentu podaje art. 734.: „Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie”.

Ten krótki zapis wskazuje na to, że w przypadku umowy zlecenia nie ma żadnych obostrzeń związanych z miejscem i czasem wykonywania obowiązków. Wypełnianie zadań może się odbywać bez bezpośredniej kontroli przełożonego w dowolnej lokalizacji. Co ciekawe, brak wzmianki o wynagrodzeniu również jest celowy. Osoba, która realizuje dane zlecenie, może bowiem świadczyć usługi nieodpłatnie. Tak naprawdę jedynym podobieństwem między umową zlecenia a umową o pracę jest konieczność starannego działania.

Czy umowa zlecenia może się okazać umową o pracę?

Czy w takim razie może dojść do sytuacji, kiedy umowa zlecenia okaże się umową o pracę? Z prawnego punktu widzenia może to mieć miejsce, jeśli spełnione zostaną wszystkie warunki, zawarte w przytoczonym art. 22. Kodeksu pracy. Dotyczy to zarówno miejsca wypełniania obowiązków, jak i czasu oraz wynagrodzenia. W rzeczywistości czasem bardzo trudno samodzielnie określić, czy podpisana umowa zlecenia spełnia wszystkie znamiona umowy o pracę. Kwestie tego typu musi rozstrzygnąć sąd, który po analizie dokumentów jest w stanie wydać rzetelny wyrok.

Która umowa jest korzystniejsza dla pracownika: umowa o pracę czy umowa zlecenia?

Wydawać się może, że ze względów finansowych korzystniejsza jest umowa zlecenia. Jednak po wnikliwym przeanalizowaniu wszystkich zapisów wyraźnie widać, że to umowa o pracę zapewnia stabilizację. Przede wszystkim pracownik może skorzystać z wielu przywilejów, takich jak: płatny urlop wypoczynkowy, ochrona przed nagłą utratą pracy w postaci okresu wypowiedzenia, gwarancja minimalnego wynagrodzenia za pracę, opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne. To tylko niektóre udogodnienia, na jakie mogą liczyć osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę. Kodeks pracy dokładnie określa wszystkie warunki zatrudnienia (na przykład kwestię maksymalnego czasu pracy). Jeśli pracodawca ich nie przestrzega, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej.

Obowiązki pracodawcy wynikające z podpisania umowy o pracę

Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca odpowiedzialny jest za zapewnienie podwładnym bezpiecznych warunków pracy. Oznacza to, że musi tak przygotować stanowiska pracy i dostarczyć odpowiedni sprzęt pozwalający na sprawne i bezpieczne wykonywanie obowiązków zawodowych, by zdrowie i życie zatrudnionych nie było w żaden sposób zagrożone. Po stronie zatrudniającego leży także przygotowanie i opłacenie szkoleń BHP, które musi przejść każdy nowy pracownik.

Jeden z zapisów Kodeksu pracy mówi, że pracodawca musi: „reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy”. Dzięki tej zasadzie pracownicy mogą wnosić postulaty o ulepszenie stanowisk lub wymianę urządzeń na nowocześniejsze. Pracodawca ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie prośby pracowników, uwzględniając przy tym ich bezpieczeństwo. Oprócz tego pracodawcy muszą:

  • terminowo wypłacać wynagrodzenie;

  • umożliwiać podwładnym podwyższanie kwalifikacji;

  • zaspokajać ich potrzeby socjalne;

  • prowadzić i przechowywać akta pracowników i dokumentację związaną ze stosunkiem pracy (w formie elektronicznej i papierowej);

  • organizować pracę tak, by nie była uciążliwa (szczególnie dotyczy to prac monotonnych);

  • chronić dane osobowe osób zatrudnionych;

  • stwarzać pracownikom zatrudnionym po ukończeniu szkoły branżowej lub szkoły wyższej warunki sprzyjające przystosowaniu się do należytego wykonywania pracy;

  • obiektywnie oceniać każdego pracownika;

  • kształtować w firmie relacje oparte na zasadach współżycia społecznego;

  • przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, czy też w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Obowiązki pracownika wynikające z podpisania umowy o pracę

Kodeks pracy dokładnie określa również obowiązki pracowników, którzy podpisali umowę o pracę. Najważniejszy zapis dotyczy sumiennego wykonywania pracy. Zatrudnieni muszą się stosować do poleceń przełożonych. Dotyczy to nie tylko zadań, lecz także czasu pracy bądź możliwości korzystania z urlopu. Przykładowo, jeśli pracownik wnioskował o dzień urlopu na żądanie, ale pracodawca nie wyraził zgody, podwładny ma obowiązek zjawić się w pracy. Absencja może zostać potraktowana jako poważne naruszenie obowiązków, prowadzące często do rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez zachowania okresu wypowiedzenia.

Pracodawca ma prawo wymagać od zatrudnionych przestrzegania regulaminu, czasu pracy oraz wszystkich zasad BHP, a także dbałości o mienie należące do firmy. Pracownicy nie mogą też narażać pracodawcy na szkody wynikające z ujawnienia informacji niejawnych.

Umowa o pracę przynosi wiele korzyści osobom zatrudnionym. Niestety, wielu pracodawców woli podpisywać z pracownikami umowy cywilnoprawne, które nie zapewniają im pełnej ochrony. Warto zatem znać różnicę między znamionami tych dokumentów, by zadbać o własny interes.

Odkryj więcej artykułów