Wypowiedzenie a rozwiązanie umowy — czym się różnią?

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 12 lipca 2022

Zespół redakcyjny Indeed to zróżnicowana grupa utalentowanych autorów, analityków i ekspertów, którzy na podstawie danych i analiz Indeed opracowują porady przydatne na ścieżce kariery zawodowej.

Każdy kontrakt można zakończyć na kilka sposobów, a wybór każdego z nich niesie za sobą określone konsekwencje. Wypowiedzenie a rozwiązanie umowy — co różni te dwie drogi? Jak wybrać ten optymalny sposób w zależności od sytuacji i rodzaju umowy? Tego dowiesz się w czasie lektury artykułu.

Jak można zakończyć umowę?

Każda umowa może zostać zakończona wcześniej, niż pierwotnie przewidziały strony. Dotyczy to zarówno umów zawieranych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, jak i różnego rodzaju umów o pracę, które definiuje Kodeks pracy. Zasada ta wynika przede wszystkim z ogólnej swobody zawierania umów oraz faktu, że umowa zawsze ma charakter dobrowolny. Nikt nie może być zmuszany do jej zawarcia i powinien mieć również prawo do jej zakończenia na zasadach określonych w przepisach lub umowie. Jakie zatem sposoby zakończenia umowy są dopuszczalne?

1. Wypowiedzenie umowy

Dobrze skonstruowana umowa zazwyczaj zawiera zapisy, które umożliwiają jej zakończenie przed umówionym terminem, jeśli któraś ze stron stwierdzi, że nie chce jej kontynuować. Charakterystyczną cechą wypowiedzenia umowy jest jednostronny charakter oświadczenia woli. Oznacza to, że do rozwiązania kontraktu w tym trybie nie jest konieczna zgoda drugiej strony.

Zasady i warunki wypowiedzenia umowy zazwyczaj zawarte są w jej postanowieniach. Strony często umawiają się na zastosowanie tak zwanego okresu wypowiedzenia, czyli czasu, który musi upłynąć od złożenia oświadczenia woli do faktycznego końca obowiązywania umowy. Okres ten ustala się zazwyczaj w tygodniach lub miesiącach. Należy przy tym pamiętać, że w okresie wypowiedzenia umowa zachowuje ważność, a jej postanowienia są wiążące dla każdej ze stron.

Niektóre rodzaje umów podlegają dodatkowym ograniczeniom lub regulacjom w zakresie dopuszczalności ich wypowiadania. Przykładem może być tutaj umowa o dzieło lub umowa o pracę.

2. Rozwiązanie za porozumieniem stron

Umowę można również rozwiązać na zasadach podobnych do jej zawarcia. Sposób ten polega na wspólnym i zgodnym ustaleniu przez strony reguł zakończenia umowy, która je wiąże. Za porozumieniem stron można rozwiązać praktycznie każdą umowę, nawet taką, której nie można wypowiedzieć bez zaistnienia szczególnych warunków (dotyczy to na przykład umowy o dzieło).

Do rozwiązania umowy w trybie porozumienia stron dochodzi zazwyczaj wtedy, gdy stwierdzają one, że dalsze kontynuowanie współpracy lub świadczeń nie przynosi oczekiwanych rezultatów, lub zostały one osiągnięte. Warunki zakończenia umowy formułowane są w drodze negocjacji, a poczynione ustalenia przybierają zazwyczaj formę dokumentu, który następnie podpisują obie strony. W porozumieniu określa się najczęściej termin, od którego umowa przestaje obowiązywać, a także wskazuje ewentualne rozliczenia i warunki dodatkowe (na przykład zwrot materiałów, rzeczy czy dokumentów).

3. Odstąpienie od umowy

W niektórych typach umów (szczególnie zawieranych na gruncie cywilnoprawnym) można zawrzeć prawo do odstąpienia od umowy w ściśle określonych przypadkach. Co więcej, Kodeks cywilny wprost wprowadza możliwość odstąpienia od niektórych typów umów (umowa o dzieło) pod pewnymi warunkami. Ten sposób zakończenia umowy znacząco różni się od dwóch poprzednich, gdyż skutkiem jego zastosowania jest powstanie sytuacji, jakby umowa nie została nigdy zawarta. Powoduje to zazwyczaj konieczność wzajemnego zwrotu tego, co strony otrzymały na mocy postanowień umowy.

Odstąpienie od umowy stosowane jest zazwyczaj w sytuacjach skrajnych i poważnych, w których na przykład jedna ze stron nie wywiązuje się z umówionych obowiązków, dochodzi do znaczących opóźnień lub istotnego wzrostu kosztów związanych z umówionymi świadczeniami.

Jeżeli przepisy prawa nie określają wprost sytuacji, w których odstąpienie od danego rodzaju umowy jest dopuszczalne, strony mogą zawrzeć w treści kontraktu zapisy, które regulują tę kwestię. Konieczne jest wskazanie katalogu sytuacji, w których takie postępowanie będzie możliwe wraz ze wskazaniem terminu i strony uprawnionej do odstąpienia.

Wypowiedzenie a rozwiązanie umowy o pracę

Umowa o pracę jest szczególnym rodzajem umowy. Z tego powodu podlega regulacjom określonym w specjalnej ustawie — Kodeksie pracy. Kontrakt pomiędzy pracownikiem a pracodawcą zawiera podstawowe informacje na temat umówionej pracy, miejsca jej świadczenia, a także wysokości i zasad wypłacania wynagrodzenia za świadczenie pracy. Jak każda umowa, również ta o pracę może zostać rozwiązana. Jakie zasady obowiązują w jej przypadku?

Najczęstszymi sposobami rozwiązywania umów o pracę są wypowiedzenie (z zachowaniem okresu wypowiedzenia) oraz porozumienie stron. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy tryb zakończenia umowy o pracę jest uzależniony od jej rodzaju, jednak obie strony umowy mają w każdym przypadku prawo zarówno do jej wypowiedzenia, jak i rozwiązania za porozumieniem.

Wypowiedzenie umowy o pracę

Wypowiedzieć umowę o pracę może każda ze stron. Kodeks pracy różnicuje jednak obowiązki pracownika i pracodawcy w tym zakresie. Pracownik nie musi w oświadczeniu o wypowiedzeniu podawać powodu jego złożenia, natomiast pracodawca jest do tego zobowiązany w przypadku umowy zawartej na czas nieokreślony.

Prawo do rozwiązania umowy za wypowiedzeniem można zrealizować w dowolnym momencie jej obowiązywania. Samo oświadczenie powinno mieć formę pisemną. Jej niezachowanie nie powoduje nieważności wypowiedzenia, jednak niesie pewne konsekwencje zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy. Jeśli umowę ustnie wypowiada pracownik, traci możliwość dochodzenia swoich praw w sądzie pracy. Pracodawcy grożą zaś konsekwencje wynikające z naruszenia prawa oraz powództwo o odszkodowanie.

Skuteczne złożenie wypowiedzenia oznacza, że stosunek pracy wygaśnie z końcem okresu wypowiedzenia, który wynosi:

  • dla umów na okres próbny — 3 dni, tydzień lub dwa tygodnie odpowiednio dla umów zawartych na czas do 2 tygodni, do 3 miesięcy i na 3 miesiące;

  • dla umów na czas określony i nieokreślony — 2 tygodnie, 1 miesiąc lub 3 miesiące, zależnie od zakładowego stażu pracy (odpowiednio do 6 miesięcy, do 3 lat, powyżej 3 lat).

Zobacz także:

  • Zwolnili mnie z pracy — Co mogę zrobić?

  • Jak poradzić sobie z utratą pracy?

Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron

Za porozumieniem stron można rozwiązać każdą umowę o pracę niezależnie od jej rodzaju czy okresu, na jaki została zawarta. W przypadku tego sposobu nie obowiązuje przepisowy okres wypowiedzenia — to strony ustalają, w którym momencie wygaśnie stosunek pracy. Co do zasady, skuteczne porozumienie o rozwiązaniu umowy musi być zgodne, podpisane przez obie strony i mieć formę pisemną. Warto przy tym pamiętać, że ze względu na wymagane współdziałanie stron zakończenie pracy w ten sposób wyłącza możliwość odwołania do sądu pracy oraz nie jest objęte ochroną przed zwolnieniem.

W treści porozumienia konieczne jest wskazanie daty rozwiązania stosunku pracy i wskazanie, że jest to zgodna wola obu stron. W dokumencie można również umieścić ustalenia co do sposobu rozliczenia urlopu wypoczynkowego, sprzętu służbowego, terminie wypłaty ostatniego wynagrodzenia i jego składników dodatkowych, a także inne elementy istotne z punktu widzenia którejś ze stron.

Zobacz także:

  • Jak znaleźć odpowiednią pracę?

  • Jak odpowiedzieć na ofertę pracy?

Umowy cywilnoprawne — jak je zakończyć?

W przypadku umów zawieranych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego strony mają większą dowolność zarówno w zakresie kształtowania stosunków pomiędzy nimi, jak i zasad ich rozwiązywania. Poniżej znajdziesz informacje, w jaki sposób możesz zakończyć najbardziej popularne wśród pracodawców umowy cywilnoprawne.

1. Umowa zlecenie

Umowa zlecenie może zostać rozwiązana w każdym z trybów, o których wspomnieliśmy wyżej. Oznacza to, że każda ze stron może ją wypowiedzieć, ustalić zgodne warunki porozumienia, a także odstąpić w przypadkach określonych w Kodeksie cywilnym lub samej umowie. W przypadku zgodnego porozumienia to strony kontraktu ustalają termin i zasady zakończenia współpracy. Nieco inaczej odbywa się to w dwóch pozostałych przypadkach.

Przepisy nie wskazują okresu wypowiedzenia umowy. Oznacza to, że jeśli strony w treści umowy nie zawarły dodatkowych zapisów, umowę można rozwiązać w dniu złożenia oświadczenia o woli jej zakończenia. W większości przypadków umowa zawiera jednak odpowiednie ustalenia, które określają czas, po którym zostanie rozwiązana.

Odstąpienie od umowy możliwe jest z kolei w przypadku zwłoki w wykonywaniu zlecenia lub w sytuacji, gdy przyjmujący zlecenie nie może go z jakiegoś powodu wykonać. Inne powody odstąpienia strony mogą oczywiście określić w treści umowy. Ważne, by zapisy te nie naruszały zasad współżycia społecznego i nie faworyzowały żadnej ze stron.

2. Umowa o dzieło

Wypowiedzenie umowy o dzieło co do zasady nie jest możliwe. Jedyne możliwości zakończenia umowy przed wykonaniem dzieła to porozumienie stron oraz jednostronne odstąpienie od niej, które możliwe jest jednak wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach.

Wykonawca dzieła może odstąpić od jego wykonania tylko, gdy:

  • nie jest zdolny do pracy (na przykład z powodu nagłego i poważnego zachorowania);

  • ze względu na brak zgody zlecającego na żądanie podwyższenia wynagrodzenia z uwagi na zmiany, które były trudne do przewidzenia w momencie podpisywania umowy;

  • do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zlecającego, a takiego współdziałania brak.

Z kolei zlecający może zrezygnować z usług wykonawcy w przypadku znacznych opóźnień, poważnych wad w wykonanym dziele lub jego niezgodności z umową. Uprawnienie do odstąpienia przysługuje zlecającemu do czasu ukończenia dzieła.

Jak wybrać odpowiednią drogę zakończenia umowy?

Wybór sposobu zakończenia umowy powinien być za każdym razem gruntownie przemyślany. Od tej decyzji zależy bowiem sposób postępowania oraz ewentualne konsekwencje, a w niektórych przypadkach — również potencjalne sankcje. Punktem wyjścia do przemyśleń w tym zakresie powinien być zawsze powód, dla którego chcemy daną umowę zakończyć. Jeżeli któraś ze stron łamie umówione zapisy, a odstąpienie jest możliwe, warto z tej drogi skorzystać. W innych przypadkach warto negocjować warunki porozumienia o rozwiązaniu umowy lub ostatecznie wypowiedzieć ją jednostronnie.

Odkryj więcej artykułów