Przewodnik po systemie przerywanego czasu pracy

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 14 grudnia 2021

Zespół redakcyjny Indeed to zróżnicowana grupa utalentowanych autorów, analityków i ekspertów, którzy na podstawie danych i analiz Indeed opracowują porady przydatne na ścieżce kariery zawodowej.

Polskie prawo przewiduje aż siedem różnych systemów pracy. Jednym z nich jest system przerywanego czasu pracy. Większość pracowników wykonuje swoje obowiązki służbowe w ciągu ośmiu godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu, ale bywają sytuacje, kiedy ich praca może zostać podzielona na części. Dzięki takiemu rozwiązaniu pracownicy nie są zobowiązani wykonywać pracy nieprzerwanie przez osiem godzin.

W tym poradniku omówimy, na czym dokładnie polega system pracy przerywanej, jak reguluje go polskie prawo oraz kto nie może pracować w takim trybie. Dowiemy się, jak wygląda kwestia wynagrodzenia oraz przerw w systemie pracy przerywanej.

Na czym polega system przerywanego czasu pracy?

Kodeks pracy dokładnie reguluje kwestie związane z systemem przerywanego czasu pracy. Szczegółowe informacje zostały zawarte w artykule 139 Kodeksu pracy. Zarówno pracodawca, jak i pracownik, decydując się na taką formę pracy, musi przestrzegać przepisów polskiego prawa. W większości firm pracownicy wykonują swoje obowiązki w ciągu ośmiu godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu. Nie oznacza to, że taki system pracy funkcjonuje w każdej firmie. W Polsce istnieje wiele przedsiębiorstw, w których zapotrzebowanie na pracę jest zmienne i różni się ze względu na porę dnia czy dzień tygodnia. W takich przypadkach nie ma konieczności, aby pracownik wyrobił dzienną normę pracy w ciągu ośmiu godzin. Pracodawca, który najlepiej wie, jak działa jego firma, może wybrać dla swojego przedsiębiorstwa system najlepiej odpowiadający swoim potrzebom.

Prawo przewiduje możliwość zastosowania przerywanego czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Dokładne zasady stosowania tego modelu pracy powinny zostać ustalone w wewnętrznym regulaminie przedsiębiorstwa. Może okazać się, że zgodnie z regulaminem przerywany czas pracy będzie stosowany tylko raz w ciągu całego tygodnia lub w wyszczególnione dni w miesiącu. Wszystko zależy od rodzaju firmy i zapotrzebowania na pracę w danych okresach. Pamiętaj, że w niektórych przypadkach w umowie o pracę musi znaleźć się zapis, w którym zostanie zawarta informacja o systemie przerywanego czasu pracy.

Przerwa w pracy a system przerywanego czasu pracy

W ciągu ośmiu godzin nieprzerwanej pracy masz prawo do jednej 15-minutowej przerwy w ciągu dnia. Ponadto, jeżeli pracujesz przy komputerze, po każdej przepracowanej godzinie możesz zrobić sobie pięciominutową przerwę. A jak wygląda sytuacja u osób, które pracują w systemie pracy przerywanej?

Według polskiego prawa ten system może być stosowany, jeśli pracodawca z góry ustali rozkład dnia pracownika na co najmniej jeden okres rozliczeniowy. Zgodnie z przepisami, w ciągu jednego dnia pracy będziesz mieć możliwość odbyć przerwę, która nie może przekroczyć pięciu godzin. W praktyce polega to na tym, że praca jest podzielona na dwie części, pomiędzy którymi występuje maksymalnie pięciogodzinna przerwa. W żadnym wypadku nie można dopuścić do złamania tej zasadny. Przerwa, o której mowa, nie wlicza się do czasu pracy, ale przysługuje za nią prawo do wynagrodzenia. W czasie wolnym od pracy możesz w dowolny sposób zarządzać swoim czasem i pracodawca nie może wymagać od Ciebie wykonywania obowiązków. Nie może też skrócić Twojej przerwy.

Jeden z przepisów mówi również o tym, że przerwy nie można podzielić na kilka krótszych. Prawo dopuszcza tylko i wyłącznie możliwość odbycia jednej przerwy w ciągu dnia pracy. Gdyby Twoja przerwa trwała dłużej, wówczas doszłoby do sytuacji złamania przepisu nakazującego odbycie co najmniej 11-godzinnego odpoczynku od pracy pomiędzy jedną a drugą dobą.

Wynagrodzenie za przerwę w przerywanym czasie pracy

Każda osoba, która pracuje w systemie przerywanego czasu pracy, ma prawo do wynagrodzenia za czas, w którym odbywa przerwę, choć nie wlicza się ona do czasu pracy. Jest to przepis z góry narzucony przez Kodeks pracy. Wynagrodzenie za czas odbycia maksymalnie 5-godzinnej przerwy jest równe połowie pensji za czas przestoju, wynikające z zaszeregowania pracownika.

Przykład 1:

Pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w systemie pracy przerywanej i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 3500 zł. W lipcu 2021 roku pracownik odbył 10 przerw w pracy i każda z nich trwała 4 godziny.
Aby obliczyć wynagrodzenie za przerwy, należy podzielić miesięczną pensję przez liczbę godzin pracy w lipcu – 176 godzin:
3500 zł : 176 godzin = 19,88 zł/godz.
Otrzymaną kwotę należy podzielić przez 2, ponieważ, jak wspomnieliśmy wcześniej, wynagrodzenie za przerwę to połowa pensji za czas przestoju:
19,88 zł/godz. : 2 = 9,94 zł/godz.
Otrzymaną kwotę mnożymy przez zsumowany czas przerw pracownika w danym miesiącu:
9,94 zł/godz. x 40 godzin = 397,60 zł.

Pracodawca musi doliczyć do pensji pracownika dodatek w kwocie 397,60 zł z tytułu przerw w systemie czasu pracy przerywanej.
Może zdarzyć się także, że w warunkach pracy wynikających z umowy nie została podana informacja na temat zaszeregowania. W takim wypadku pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 60% jego miesięcznej pensji, co wynika z artykułu 81 Kodeksy pracy.

Przykład 2

Pracownik otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 4000 zł. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zgodnie z modelem przerywanego czasu pracy. W lipcu 2021 roku miał 10 przerw po 4 godziny oraz 5 przerw wynoszących 5 godzin. Podsumowując, w ciągu miesiąca długość wszystkich przerw wyniosła 65 godzin. W pierwszej kolejności należy obliczyć 60% ze stałego miesięcznego wynagrodzenia – uzyskany wynik to 2400 zł. Otrzymaną kwotę, podobnie jak w pierwszym przykładzie, trzeba podzielić przez liczbę godzin pracy w lipcu 2021 – 176 godzin:
2400 zł : 176 godzin = 13,63 zł/godz.
Pracownik zarobił 13,63 zł za każdą godzinę przerwy. Ostatnim krokiem jest pomnożenie kwoty przez ilość wszystkich godzin, podczas których pracownik przebywał na przerwie:
13,63 zł/godz. x 65 godzin = 885,95 zł.
Do miesięcznego wynagrodzenia pracodawca musi doliczyć kwotę 885,95 zł za przerwy w pracy.

W jaki sposób wprowadzić przerywany system czasu pracy do firmy?

Model pracy przerywanej można zastosować tylko w uzasadnionych sytuacjach, które wynikają głównie z tego, w jaki sposób funkcjonuje przedsiębiorstwo. Pracodawca, który chciałby w swojej firmie wprowadzić przerywany system pracy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa ma obowiązek porozumieć się z zakładową organizacją związkową lub w drodze układu zbiorowego. W sytuacji, kiedy w przedsiębiorstwie nie działa zakładowa organizacja związkowa, należy powołać przedstawiciela pracowników, który będzie porozumiewał się z resztą zatrudnionych osób w danej firmie. Wyjątek stanowi pracodawca, który jest osobą fizyczną i jego działalność jest związana z rolnictwem oraz hodowlą. W takim przypadku system przerywanego czasu pracy jest stosowany na podstawie odpowiedniego zapisu w umowie o pracę. Wynagrodzenie za przerwę w czasie pracy przerywanej będzie przysługiwać pracownikowi tylko wówczas, kiedy zostanie to określone w jego umowie o pracę. Aby wprowadzić system przerywanego czasu pracy w przedsiębiorstwie, pracodawca musi przygotować harmonogram, w którym dokładnie ustali długość przerwy w dane dni miesiąca. Pracownik powinien zostać o tym fakcie poinformowany co najmniej siedem dni przed wejściem w życie harmonogramu.

Kto nie może korzystać z systemu przerywanego czasu pracy?

W Kodeksie pracy znajduje się zapis mówiący o tym, które grupy pracowników nie mogą zostać zatrudnione przy zastosowaniu modelu pracy przerywanej. Przede wszystkim nie mogą to być kobiety w ciąży. Ciężarnej pracownicy nie można także delegować do wypełniania obowiązków służbowych poza miejscem jej pracy oraz zatrudniać jej w godzinach nocnych i wymagać od niej pracy w godzinach nadliczbowych. Pracownik, który sprawuje opiekę nad dzieckiem do 4. roku życia, może pracować w trybie pracy przerywanej, ale tylko jeśli wyrazi na to zgodę. Przerywanego czasu pracy nie można także stosować u osób, które są zatrudnione przy pilnowaniu mienia, pracowników służb ratowniczych, strażaków, oraz tych, które są objęte następującymi systemami pracy:

  • równoważnym (wyjątek stanowią kierowcy zawodowi),

  • w ruchu ciągłym,

  • skróconego tygodnia pracy,

  • pracy weekendowej.

Osoby niepełnosprawne mogą świadczyć pracę w trybie przerywanym, jednak w ich przypadku prawo przewiduje osobne przepisy, które regulują ich wymiar czasu pracy.

Kierowcy zawodowi

Najpopularniejszą grupą zawodową pracującą w systemie czasu przerywanego są kierowcy. W ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 roku o czasie pracy kierowców znajduje się zapis, który dopuszcza możliwość łączenia pracy przerywanej z systemem pracy równoważnej. Jest to jedyny zawód, w którym istnieje taka możliwość. System ten można wdrożyć tylko w uzasadnionych przypadkach z ustaleniem rozkładu pracy i należy pamiętać o konieczności uwzględnienia przepisów mówiących o obowiązkowym dobowym wypoczynku. Wprowadza się go na co najmniej jeden okres rozliczeniowy, czyli jeden miesiąc. Ustawa określa, że system przerywanego czasu pracy można zastosować tylko u kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym oraz u tych, którzy wykonują przewóz na własne potrzeby bez celu zarobkowego. Przerwa u kierowców pracujących w trybie czasu przerywanego może wynosić maksymalnie 5 godzin i nie może być podzielona na części.

Nadgodziny a praca przerywana

Czy w systemie przerywanego czasu pracy Twój szef może poprosić Cię o nadgodziny? Zgodnie z prawem, pomiędzy jednym a drugim dniem pracy musisz mieć zapewnioną minimalną 11-godzinną przerwę od wykonywania obowiązków służbowych. Jeśli pracując w systemie pracy przerywanej, pierwsza część Twojej pracy odbywa się w godzinach od 7.00 do 11.00, a druga od 16.00 do 20.00, będziesz mieć zapewniony 11-godzinny wypoczynek. W takim wypadku nie możesz pracować w innych godzinach niż wyznaczone w harmonogramie i zostawać po godzinach.

Inne systemy pracy

Jak wspomnieliśmy na początku artykuły, w Polsce zgodnie z Kodeksem pracy funkcjonuje aż 7 systemów pracy. Jednym z nich jest system przerywanego czasu pracy. Poniżej przedstawiamy sześć pozostałych:

  1. Podstawowy system czasu pracy – najczęściej stosowany oraz najbardziej znany wśród pracowników i pracodawców. Zakłada pracę w wymiarze 8 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. Jego okres rozliczeniowy nie może przekraczać 4 miesięcy. Pracownik może wykonywać nadgodziny, o ile jego tygodniowy czas pracy nie przekroczy 48 godzin.

  2. Równoważny czas pracy – maksymalny dobowy czas pracy może wynosić do 12 godzin, o ile w inne dni zostanie skrócony lub poszczególne dni będą wolne od pracy. Okres rozliczeniowy w tym wypadku to jeden miesiąc. Wprowadza się go tylko w momencie, gdy jest uzasadniony rodzajem wykonywanej pracy lub organizacją z nią związaną.

  3. Praca w ruchu ciągłym – stosowana podczas wykonywania prac, które nie mogą zostać wstrzymane. Dopuszcza przedłużenie tygodniowego czasu pracy z 40 do maksymalnie 43 godzin. Pracownik może pracować więcej niż 8 godzin dziennie, ale w czasie nieprzekraczającym 12 godzin. Rozliczenie tego systemu następuje maksymalnie co 4 tygodnie.

  4. Zadaniowy czas pracy – ten system różni się od pozostałych tym, że nie przewiduje konieczności nadgodzin. Pracodawca jest zobowiązany porozumieć się z pracownikiem i ustalić z nim zadania, które ma wykonać. Przeciętny dzień pracy powinien wynosić 8 godzin, ale pracownik może wykonać swoje zadania szybciej. Jeśli zdarzy się, że nie zmieści się w wyznaczonym czasie i będzie musiał pracować po godzinach, nie dostanie zapłaty za ten czas.

  5. System weekendowy – polega na świadczeniu pracy w piątek, sobotę, niedzielę, a w niektórych przypadkach także w święta. Przewiduje wydłużenie dnia pracy do maksymalnie 12 godzin na dobę. Okres rozliczeniowy wynosi miesiąc.

  6. Skrócony tydzień pracy – ten system stosuje się na pisemny wniosek pracownika, jednak pracodawca nie ma obowiązku na wyrażenie zgody. Polega na pracy przez mniej niż 5 dni w tygodniu maksymalnie po 12 godzin na dobę. To model pracy często stosowany w przypadku studentów zaocznych.

Odkryj więcej artykułów