Z czym się wiąże praca w systemie 12-godzinnym?

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 2 czerwca 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Jeżeli zastanawiasz się nad zatrudnieniem w miejscu, w którym obowiązuje system 12-godzinny, to przeczytaj najpierw o najważniejszych wadach i zaletach tego rozwiązania, bo nie dla każdego jest ono odpowiednie. W poniższym artykule przedstawiamy warunki, jakie musi spełnić pracodawca zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, a także informacje istotne z punktu widzenia pracownika.

Równoważny system czasu pracy

Podstawowy system czasu pracy zakłada 8-godzinny dzień wykonywania obowiązków i normę tygodniową wynoszącą przeciętnie 40 godzin.

W niektórych firmach, w których wymaga tego specyfika i organizacja działalności, wprowadza się równoważny system czasu pracy. Pozwala on wydłużyć zmianę pracowniczą maksymalnie do 12 godzin. Dzięki temu pracodawca zyskuje większą elastyczność normowania czasu pracy.

Równoważny system czasu pracy może zostać wprowadzony w dowolnej chwili i nie wymaga zgody pracownikow, chyba że w przedsiebiorstwie działają związki zawodowe — wówczas muszą one zatwierdzić zmianę w regulaminie. Wprowadzenie systemu 12-godzinnego nie oznacza to jednak, że zatrudnieni muszą pracować o połowę więcej niż zakłada norma. Pracodawca zobowiązany jest do przestrzegania określonych przepisów. Ich naruszenie przepisów grozi grzywną w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Prawo do dobowego i tygodniowego okresu odpoczynku

W każdym okresie rozliczeniowym godziny pracy muszą być zaplanowane tak, aby zachować określone w Kodeksie pracy okresy odpoczynku. Pracodawca musi zapewniać podwładnym co najmniej 11 godzin ciągłej przerwy na dobę. Pracownikowi przysługuje także 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w tygodniu.

Od tej reguły istnieje kilka wyjątków. Dłużej pracować mogą:

  • osoby zarządzające w imieniu pracodawcy miejscem pracy;

  • pracownicy biorący udział w ochronie życia lub zdrowia ludzkiego;

  • osoby pracujące przy ochronie mienia, środowiska czy usuwaniu awarii.

Takim osobom przysługuje jednak równoważny okres odpoczynku który powinien być zrealizowany jeszcze w tym samym okresie rozliczeniowym.

Ile dni z rzędu można pracować po 12 godzin?

Kodeks pracy określa wymiar odpoczynku tygodniowego, który musi zapewnić pracodawca, ale nie precyzuje, w jakich dniach należy planować wolne. Jeśli odpoczynek zostanie zaplanowany na początek jednego tygodnia, a następnie na koniec kolejnego, pracownikowi może zostać zlecona praca przez 10 dni z rzędu. W zakładzie musi być wówczas dozwolona praca w soboty i niedziele.

Wydłużony okres rozliczeniowy

Zazwyczaj okres rozliczeniowy trwa jeden miesiąc, ale w szczególnych przypadkach pracodawca może wydłużyć go do 12 miesięcy, co pozwala na dowolne planowanie czasu pracy zgodnie z potrzebami przedsiębiorstwa. Robią tak na przykład firmy, których działalność zależy od pory roku w okresie wiosenno-letnim mogą wówczas zaplanować znacznie więcej godzin niż jesienią i zimą, kiedy zapotrzebowanie jest o wiele mniejsze. Równoważny system czasu pracy może się wręcz okazać koniecznością w okresie wzmożonej aktywności.

Wypłata nadgodzin w systemie 12-godzinnym

Jeśli pracownik musi zostać w pracy dłużej niż 12 godzin, za trzynastą i każdą kolejną godzinę należy mu się dodatek w wysokości 50% stawki godzinowej. Za pełnienie obowiązków przez podstawowe 12 godzin dodatek nie przysługuje.

Zalety systemy 12-godzinnego

12-godzinny system pracy wiąże się z pewnymi zaletami, zarówno dla pracodawcy, jak i dla pracownika.

Dłuższy nieprzerwany odpoczynek

Główną zaletą pracy w systemie 12-godzinnym są dłuższe przerwy od pracy. Przysługujące okresy odpoczynku mogą trwać od dwóch do nawet ośmiu dni z rzędu. Pracownicy mogą poświęcić ten czas na rozwój prywatnych zainteresowań, a nawet zaplanować wakacje bez wykorzystywania dni urlopowych.

Mniejsze wydatki na dojazdy

Dłuższe zmiany sprawiają, że zmniejsza się liczba dni spędzonych w pracy, a to oznacza oszczędność na dojazdach. Standardowe 20 dni roboczych w miesiącu w systemie 12-godzinnym może zmniejszyć się do 13 dni.

Elastyczne planowanie czasu pracy

Ta zaleta jest istotna przede wszystkim dla pracodawcy. Elastyczny system daje możliwość zaplanowania większej liczby godzin w dniach, kiedy istnieje taka potrzeba, oraz ograniczyć liczbę pracowników wtedy, gdy zapotrzebowanie spada. Pozwala to zapewnić większą efektywność firmy w kluczowych momentach, co nie byłoby możliwe w standardowym systemie pracy.

Wady systemu 12-godzinnego

12-godzinne zmiany pracownicze nie są rozwiązaniem idealnym. Mogą okazać się uciążliwe z kilku powodów.

Więcej nocnych zmian

W przypadku zmian 8-godzinnych zmiany nocne stanowią około 30% całości. W systemie 12-godzinnym natomiast aż połowa zmian może przypadać na porę nocną, co nie każdy będzie zmiany oznaczają, że około 30% dni pracy to zmiany nocne. Z kolei w systemie 12-godzinnym godziny nocne mogą stanowić aż połowę zmian, co nie wszyscy pracownicy muszą przyjąć z entuzjazmem.

Ryzyko przepracowania

Wymagający system 12-godzinny może wpływać negatywnie na stan zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Silne zmęczenie po wielu godzinach pracy może na przykład utrudniać do domu samochodem. Wzrasta wówczas ryzyko utraty koncentracji za kierownicą i spowodowania wypadku drogowego.

Utrudniona równowaga pomiędzy pracą a życiem prywatnym

Praca w takim systemie może przeszkadzać w zadbaniu o sprawy prywatne. Dniówki są na tyle długie, że po powrocie do domu nie sposób już załatwić spraw urzędowych czy umówić wizyty u lekarza. Należy też wziąć pod uwagę utrudnione relacje rodzinne w przypadku, gdy bliscy mijają się ze względu na odmienne godziny pracy.

Podsumowanie

Wiesz już, z jakimi prawami i obowiązkami wiąże się zatrudnienie w systemie 12-godzinnym. Długie zmiany mogą skutkować przemęczeniem, a w dni robocze nie sposób zająć się sprawami prywatnymi czy znaleźć czas na realizację pasji. Z drugiej strony zwolennicy tego trybu podkreślają, że jego zaletą jest więcej dni wolnych z rzędu, co dla wielu osób stanowi zachętę do pracy na dłuższych zmianach.

Odkryj więcej artykułów