Odpowiedzialność w pracy – najważniejsze zasady

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 30 maja 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Odpowiedzialność w pracy jest nie tylko powinnością pracownika, ale również kwestią regulowaną przez przepisy Kodeksu pracy. Pracownik związany z pracodawcą stosunkiem pracy jest zobowiązany do wykonywania swoich obowiązków z należytą starannością. W przypadku braku tej staranności skutkującej negatywnymi konsekwencjami ponoszonymi przez pracodawcę prawo przewiduje wobec pracownika określone kary.

Odpowiedzialność w pracy

Wszyscy znamy pojęcie odpowiedzialności. Z etycznego punktu widzenia jest to poczucie obowiązku wobec osoby albo wykonywanego zadania oraz gotowość do ponoszenia skutków niewywiązania się z zawartej umowy lub złamania ustaleń. W przypadku stosunku pracy zawartego na podstawie umowy o pracę kwestię odpowiedzialności pracowniczej regulują przepisy Kodeksu pracy. Celem pracodawcy nie jest jednak karanie pracowników, a stworzenie zgranego, efektywnie pracującego zespołu złożonego z osób zmotywowanych do pracy.

Przyczyny braku poczucia odpowiedzialności u pracowników

Przyczyny braku poczucia odpowiedzialności w pracy przejawiającego się brakiem staranności i chęci jak najlepszego wykonania powierzonych zadań mogą być bardzo różne. Do najczęstszych zaliczamy brak motywacji, brak poczucia przynależności do zespołu oraz nadmierną presję.

Brak motywacji
Dobry pracownik, który nie czuje się odpowiednio doceniony za własną pracę, raczej nie wykorzysta swojego pełnego potencjału. Nawet jeśli otrzymuje satysfakcjonujące wynagrodzenie, to brak informacji zwrotnej, że jego wysiłki zostały dostrzeżone i pozytywnie ocenione, może doprowadzić do spadku motywacji. Bardzo możliwe, że to go zniechęci – taki pracownik nie zechce angażować się ponad niezbędne minimum. Pracodawca, który potrafi docenić pracownika, może liczyć na jego większe zaangażowanie i tym samym lepszą wydajność pracy.

Brak poczucia przynależności do zespołu
Niektórzy przychodzą do pracy tylko po to, żeby przetrwać kolejne 8 godzin. Takie osoby zwykle nie postrzegają pracy jako działań zespołowych zmierzających do osiągnięcia ważnego celu ani nie uznają swojego stanowiska pracy za istotny element czegoś większego. Taki pracownik raczej nie będzie skłonny do brania na siebie odpowiedzialności. Praca będzie dla niego jedynie źródłem dochodu – zrobi, co do niego należy, ale w razie niepowodzenia winę przypisze źle wyposażonemu stanowisku pracy, słabej komunikacji lub niezrozumiałym celom.

Osoby zatrudnione w firmach ceniących różnorodność i stawiających na integrację zespołu są zdecydowanie bardziej skłonne do brania na siebie odpowiedzialności. Czują, że ich praca jest ważna. Wiedzą przy tym, że tylko wykonywanie jej z należytą starannością umożliwia pozostałym członkom zespołu wywiązywanie się z obowiązków, a w konsekwencji realizację zadań. Odpowiednio prowadzony zespół czuje się za to odpowiedzialny.

Nadmierna presja
Zdarza się, że na pracownika wywiera się nadmierną presję na osiąganie określonych wyników, ale jednocześnie nie docenia się jego wysiłków, za to rozlicza za najdrobniejsze potknięcia. Jest prawdopodobne, że taka osoba nie będzie chętna do brania na siebie odpowiedzialności. Pracownik narażony na częstą, nieuzasadnioną krytykę traci zapał do pracy, a permanentny stres sprawia, że jest zdecydowanie bardziej skłonny do rezygnacji z pracy.

Rodzaje odpowiedzialności pracowniczej

W Kodeksie pracy wyróżniono dwa rodzaje odpowiedzialności pracowniczej: odpowiedzialność porządkową i materialną.

Odpowiedzialność porządkowa

Odpowiedzialność porządkowa pracownika to konsekwencje nieprzestrzegania przez niego ustalonego porządku i dyscypliny pracy, regulaminu pracy, przepisów BHP oraz przepisów przeciwpożarowych. Kara za naruszenie odpowiedzialności porządkowej może mieć charakter niematerialny w postaci upomnienia lub nagany oraz materialny w postaci kary pieniężnej. Karę porządkową nakłada pracodawca. Konieczne jest zawiadomienie pracownika na piśmie i umieszczenie odpisu pisma w jego aktach. Kara porządkowa nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od przyjęcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia. Po roku nienagannej pracy karę uznaje się za niebyłą. Wówczas z akt osobowych pracownika usuwa się odpis zawiadomienia o ukaraniu.

Odpowiedzialność materialna

Odpowiedzialność materialna pracownika wobec pracodawcy została szczegółowo opisana w dziale V Kodeksu pracy. Ma miejsce, gdy pracownik wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych wyrządza szkodę pracodawcy. Wyróżnia się dwa rodzaje odpowiedzialności materialnej pracowników:

  • odpowiedzialność za szkody wyrządzone pracodawcy z winy pracownika,

  • odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi.

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone pracodawcy z winy pracownika

Nieumyślną lub umyślną winę za wyrządzoną szkodę ponosi pracownik, ale to pracodawca musi udowodnić okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody. Kwota odszkodowania może być równa wartości wyrządzonej szkody, jednak nie może być wyższa niż trzymiesięczne wynagrodzenie brutto przysługujące pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi

Z tym rodzajem odpowiedzialności mamy do czynienia, gdy pracownikowi powierzono z obowiązkiem zwrotu albo rozliczenia się mienie pracodawcy w postaci pieniędzy, papierów wartościowych, narzędzi czy odzieży ochronnej. Za szkodę powstałą na powierzonym mieniu pracownik odpowiada do pełnej wysokości jego wartości. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy pracownik udowodni, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a zwłaszcza wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia.

Odpowiedzialność dyscyplinarna

Szczególnym rodzajem odpowiedzialności pracowniczej jest odpowiedzialność dyscyplinarna. Występuje ona wtedy, gdy pracownik naruszy obowiązki zawodowe, które nakłada na niego ustawa. Odpowiedzialności dyscyplinarnej podlegają przedstawiciele określonych zawodów. Należą do nich między innymi nauczyciele, lekarze, policjanci czy prawnicy. Te zawody podlegają bowiem szczególnym wymaganiom co do sposobu wykonywania obowiązków. I choć potocznie mówi się o tzw. dyscyplinarce w przypadku każdego pracownika, to w odniesieniu do większości stosuje się wyżej omówioną odpowiedzialność porządkową.

Kary wynikające z odpowiedzialności dyscyplinarnej

Rodzaj kary możliwej do zastosowania w przypadku określonych grup zawodowych wynika bezpośrednio z przepisów ustawy. Do najczęstszych należą:

  • nagana,

  • nagana z ostrzeżeniem,

  • nagana z blokadą możliwości awansu na określony czas,

  • przeniesienie na niższe stanowisko,

  • wydalenie z pracy.

Naczelną zasadą jest, że kara musi być proporcjonalna do wagi przewinienia. Kary dyscyplinarne nie są przypisane do konkretnego rodzaju winy, ale prawie zawsze są bardzo dotkliwe. O rodzaju kary dyscyplinarnej najczęściej decydują komisje dyscyplinarne lub rzecznicy dyscyplinarni. Pracodawca nie bierze udziału w postępowaniu dyscyplinarnym ze względu na konieczność zachowania obiektywizmu podczas obrad.

Postępowanie dyscyplinarne

Postępowanie dyscyplinarne jest sformalizowane. Jeśli pracownik dopuści się czynu opisanego w ustawie jako zabroniony, proces toczy się niezależnie od uznania pracodawcy. Nawet dotychczasowa nienaganna praca nie uchroni pracownika przed postępowaniem dyscyplinarnym. W skład komisji dyscyplinarnej najczęściej wchodzi trzech niezależnych członków. Po wydaniu werdyktu pracownik ma prawo odwołać się od niego do wyższej instancji lub sądu.

Odkryj więcej artykułów

  • Czy rozliczać się z pracy za granicą w Polsce
  • Umowa na czas określony a ciąża
  • Na czym polega higiena pracy umysłowej?
  • Co to jest wypalenie zawodowe i jak z nim walczyć
  • Ból nóg po pracy – jak sobie z nim poradzić?
  • Czterodniowy tydzień pracy w Polsce
  • Cechy dobrego lekarza
  • Czym są kompetencje techniczne?
  • Moje umiejętności, czyli jak odnieść sukces?
  • Czym jest wniosek o wydanie świadectwa pracy?
  • Czy warto iść na studia?
  • Z czym wiąże się opuszczenie stanowiska pracy?