Od jakiego wieku można pracować?

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 30 maja 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Niezależnie, czy chcesz sobie dorobić w wakacje, czy szukasz dorywczej pracy w trakcie roku szkolnego, na pewno napotykasz rozbieżne informacje na temat wieku, od jakiego można pracować. Nasz artykuł wyjaśni wszystkie wątpliwości.

Czym jest Kodeks pracy?

Kodeks pracy to najważniejsza ustawa, która określa prawa i obowiązki pracowników oraz pracodawców. Jest podstawą do sporządzania umów o pracę i reguluje takie kwestie, jak np. maksymalny czas pracy, długość urlopu i okresu wypowiedzenia czy obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa.

To właśnie w Kodeksie pracy, w dziale dziewiątym, znajdziesz wszelkie informacje o zatrudnianiu młodocianych. Przepisy precyzują, kto i od jakiego wieku może pracować, jakie zadania mogą wykonywać osoby niepełnoletnie i jakie przysługują im przywileje.

Czy istnieje różnica między osobą młodocianą a małoletnią?

W języku potocznym słowa te często funkcjonują jako synonimy, określające osobę poniżej 18. roku życia, i mają nieraz wydźwięk pejoratywny. Język urzędowy jest jednak całkowicie neutralny, a różnica między osobą młodocianą a małoletnią jest dość jasna:

  • młodociany — osoba, która ukończyła 15. rok życia, a nie osiągnęła jeszcze pełnoletności;

  • małoletni — każda osoba poniżej 18. roku życia.

Oznacza to, że każda osoba młodociana jest jednocześnie osobą małoletnią.

Od jakiego wieku można pracować?

1 września 2018 roku był dla osób małoletnich dniem przełomowym. Do Kodeksu pracy wprowadzono istotną zmianę, obniżającą minimalny wiek wymagany do podjęcia pracy z 16 do 15 lat. Dzięki temu wiele osób mogło znaleźć zatrudnienie, zarówno w kontekście przyuczenia do zawodu, jak i niezwiązanej z edukacją pracy zarobkowej.

Niezależnie od celu zatrudnienia należy spełnić dwa podstawowe warunki. Aby podjąć pracę, osoba małoletnia musi:

  1. ukończyć przynajmniej 8-letnią szkołę podstawową;

  2. przedstawić świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża jej zdrowiu.

Ściśle regulowane są również inne kwestie, dotyczące np. maksymalnego wymiaru godzin pracy małoletniego czy urlopu wypoczynkowego.

Osoby poniżej 15. roku życia

Zatrudnienie osoby poniżej 15. roku życia na umowę o pracę jest nielegalne. Istnieją jednak pewne odstępstwa od tego zapisu.

Wykształcenie podstawowe

Możesz podjąć pracę na warunkach, jakie obowiązują osoby młodociane — w roku kalendarzowym, w którym ukończysz 15. rok życia. Dotyczy to także osób szukających zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu. Przyszły pracodawca może bez przeszkód podpisać z Tobą umowę o pracę.

Brak wykształcenia

W takim przypadku możesz uzyskać zatrudnienie na umowę o pracę jedynie w celu przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Musisz również uzyskać od dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej znajdującej się w obwodzie, w którym mieszkasz, zezwolenie na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą.

Osoby powyżej 15. roku życia

W przypadku osób, które ukończyły 15 lat, zdobycie pracy wydaje się nieco łatwiejsze, jednak także w tym wypadku trzeba spełnić pewne warunki.

Wykształcenie podstawowe

Możesz uzyskać zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego, a także podjąć pracę przy tzw. pracach lekkich, które nie powodują zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego. Niezwykle ważne jest, aby podjęta praca nie uniemożliwiała ani też nie utrudniała nauki w szkole ponadpodstawowej.

Brak wykształcenia

Możesz podjąć pracę, której celem będzie przygotowanie Cię do wykonywania określonego zawodu. O zawarcie z Tobą umowy o pracę wnioskować musi Twój przedstawiciel ustawowy lub opiekun — najczęściej są to rodzice, prawni opiekunowie lub kurator. Musisz być także uczniem oddziału przysposabiającego do pracy, utworzonego przy szkole podstawowej, lub uzyskać zezwolenie od dyrektora szkoły podstawowej na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą, a także pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Po ukończeniu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywanej pracy możesz zawrzeć z pracodawcą umowę o pracę, która pozwoli Ci rozpocząć przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu.

Czego nie może robić w pracy osoba niepełnoletnia?

Jako osoba małoletnia nie możesz wykonywać pewnych czynności — chyba że są konieczne do nauki zawodu — a zakres Twoich obowiązków powinien się ograniczać do tzw. prac lekkich. Co to oznacza w praktyce?

Zgodnie z najnowszymi regulacjami z sierpnia 2016 roku zabronione jest wykonywanie prac związanych z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, takich jak przenoszenie, podnoszenie i przewożenie ciężarów, a także wymagających wielokrotnego powtarzania jednorodnych ruchów. Obwieszczenie zawiera dokładne wartości sił i ciężarów, których jako pracownik młodociany nie możesz przekraczać. Zabroniona jest też praca w niewygodnych pozycjach ciała oraz związana z ryzykiem dla rozwoju psychicznego, taka jak np. produkcja i sprzedaż alkoholu oraz tytoniu albo ubój i obróbka zwierząt. Zakazane są prace, w których możesz mieć kontakt z sytuacjami wypadkowymi oraz substancjami niebezpiecznymi.

Lista obejmuje jedynie prace szczególnie niebezpieczne. Pracodawca ma obowiązek podać odpowiednim organom zakres Twoich obowiązków i ewentualnych prac niebezpiecznych, dlatego podejmując zatrudnienie, masz pewność, że Twoje stanowisko jest odpowiednie. Część obostrzeń przestaje obowiązywać po ukończeniu 17. roku życia lub jest znacząco poluzowana.

Umowa o pracę, umowa o dzieło czy umowa zlecenia — czym się różnią

Zatrudnienie w przypadku umowy o pracę reguluje Kodeks pracy. Inaczej wygląda to w przypadku umowy o dzieło i umowy zlecenia, ponieważ podstawą prawną do ich zawarcia są zapisy Kodeksu cywilnego. Nie określa on minimalnego wieku wymaganego do zawarcia umowy, a jego zapisy nie regulują kwestii takich, jak czynności zabronione małoletnim czy maksymalny wymiar pracy.

Umowa o pracę

Podpisując umowę o pracę, zobowiązujesz się do wykonania określonego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy. Taki rodzaj zatrudnienia daje pracownikom największy komfort i bezpieczeństwo, np. zasiłek chorobowy czy prawo do urlopu wypoczynkowego lub zdrowotnego. W przypadku osób małoletnich regulowane są również godziny pracy (maksymalnie 6 godzin dziennie — nie dotyczy to jednak dni, w których odbywają się zajęcia lekcyjne).

Umowa o pracę z osobą młodocianą podpisywana jest na czas nieokreślony, a od wynagrodzenia odprowadzane są składki zdrowotne i społeczne. Nie pobiera się natomiast podatku dochodowego.

Umowa zlecenia

Głównym założeniem umowy zlecenia jest wykonanie przez podwykonawcę określonych czynności, w zamian za świadczenie (najczęściej pieniężne). Jako zleceniobiorca musisz wykonać swoją pracę osobiście i z należytą starannością — tym samym nie odpowiadasz za ostateczny rezultat, a jedynie za ukończenie pracy.

Od tego rodzaju umowy odprowadzana jest składka na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne, jednak w przypadku osób do 26. roku życia nie pobiera się żadnych świadczeń, dzięki czemu kwota brutto równa jest kwocie netto.

Umowa o dzieło

Przy zatrudnieniu na podstawie umowy o dzieło zobowiązujesz się do wykonania określonego w umowie dzieła, np. obrazu lub tekstu. Umowa może również dotyczyć modernizacji, poprawienia lub naprawienia istniejącego już dzieła.

Od takiego rodzaju umowy należy odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy.

Czy da się pogodzić pracę z nauką?

Pogodzenie pracy i szkoły wymaga doskonałych umiejętności organizacyjnych. Po podjęciu zatrudnienia staniesz przed trudnym zadaniem transformacji dotychczasowego planu dnia i przyzwyczajeń oraz ustalenia priorytetów.

1. Stwórz nowy plan dnia

Nie ma nic gorszego niż nieuporządkowany plan dnia. Dobra organizacja codziennych aktywności pozwoli Ci uniknąć wielu stresujących sytuacji. Jak stworzyć funkcjonalny plan dnia?

Zacznij od rozpisania planu zajęć szkolnych, a następnie uzupełnij go o przydzielone godziny pracy, a także zajęcia dodatkowe, np. treningi czy kurs języka obcego. Postaraj się wyznaczyć czas na posiłki, naukę oraz odpoczynek. Pamiętaj, aby realnie oceniać swoje możliwości. Jeśli wiesz, że odrabianie zadań domowych przed dniem, w którym masz dużo godzin lekcyjnych, zajmuje Ci zazwyczaj 3 godziny, nie skracaj tego czasu. Najlepiej dodaj sobie nawet zapasowe pół godziny, aby mieć pewność, że zdążysz.

2. Trenuj dyscyplinę

Każdy potrzebuje czasu na odpoczynek, dlatego niezwykle ważne jest trenowanie dyscypliny i trzymanie się planu dnia, aby po wykonaniu wszystkich obowiązków mieć czas na relaks.

3. Ustal listę priorytetów

Trzymanie się ustalonego planu dnia pomoże zminimalizować ryzyko pojawienia się komplikacji. Ustal priorytety i określ, które aktywności są dla Ciebie ważniejsze. Zastanów się, czy możesz poświęcić czas przeznaczony dla znajomych na odrabianie zadania domowego albo zrezygnować z treningu na rzecz nauki do sprawdzianu.

4. Planuj wydarzenia z wyprzedzeniem

W razie potrzeby możesz modyfikować swój plan dnia, aby brać udział w wydarzeniach ze znajomymi lub rodziną. Jeśli wiesz, że w następną sobotę Twoja koleżanka organizuje urodziny — dostosuj swój plan tak, aby móc uczestniczyć w zabawie.

Mamy nadzieję, że wyczerpaliśmy wszystkie zagadnienia związane z pytaniem "od kiedy można pracować?". Szybsze rozpoczęcie kariery daje zdecydowaną przewagę nad innymi uczestnikami rynku pracy.

Odkryj więcej artykułów