Manipulacja w pracy – jak sobie z nią radzić?

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 18 listopada 2021

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Nieprzyjemna atmosfera w pracy potrafi bardzo zniechęcić do wykonywania codziennych obowiązków zawodowych. Małe kłótnie zdarzają się w każdym miejscu. Co jednak zrobić, gdy w grupie są toksyczni ludzie? Manipulacja w pracy zdarza się niestety często, dlatego warto dowiedzieć się, jak się przed nią bronić.

Czy manipulacja w pracy jest łatwo dostrzegalna?

Większość osób spędza w pracy 8 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. Czas poświęcony na wypełnianie zleconych przez szefa zadań to spora część Twojego życia. Dlatego spokojna atmosfera w pracy jest niezwykle ważna. Kłótnie i ciągła walka o swoje prawa mogą doprowadzić do ogromnego napięcia, stresu, czy nawet wypalenia zawodowego. Niestety czasami jedna osoba potrafi skutecznie zepsuć atmosferę. Jeszcze gorzej jest, gdy ktoś zaczyna manipulować innymi osobami. Takie działanie trudno dostrzec, zwłaszcza na początku. Jednak w pewnym momencie zauważysz, że wplątano Cię w jakąś dziwną grę, chociaż wcale nie masz na to ochoty. Czym w takim razie jest manipulacja? Co w takiej sytuacji zrobić? Jak się zachować, gdy to przełożony okazuje się toksyczną osobą? Oto odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Czym jest manipulacja?

Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego jedna z definicji terminu manipulacja to:

wykorzystywanie jakichś okoliczności, naginanie lub przeinaczanie faktów w celu udowodnienia swoich racji lub wpływania na cudze poglądy i zachowania

Zjawiskiem manipulacji dokładnie zajmuje się psychologia. Psychomanipulacje są bardzo powszechne w relacjach międzyludzkich: w pracy, w domu, w związku czy między przyjaciółmi. Osoba manipulująca wykorzystuje różne techniki, by zmienić zachowanie innego człowieka bądź całej grupy ludzi bez ich świadomości oraz zgody. Czy takie działanie się udaje? To zależy między innymi od podatności osób, które są manipulowane i od osoby starającej się wpłynąć na otoczenie. Jakie są najpopularniejsze metody psychomanipulacji? Warto je poznać, by się przed nimi bronić.

Kłamstwo

Kłamstwo to najczęściej występująca manipulacja wykorzystywana w każdej relacji, także tej zawodowej. Jest to niezwykle potężne narzędzie wpływu na ludzi. Nawet minimalne mijanie się z prawdą może wprowadzić spory zamęt. Kłamstwem można oczerniać innych bądź przedstawiać siebie jako człowieka niewinnego, mimo że w rzeczywistości jest zupełnie inaczej. Niestety w momencie, gdy ktoś kłamie, trudno od razu rozpoznać, że nie mówi prawdy. Takie rzeczy wychodzą na jaw dopiero po jakimś czasie.

Czy da się bronić przed kłamstwem? Można prosić o konkretne dowody, że dana sytuacja jest prawdziwa. Nikt jednak tego nie robi, bo straciłby zaufanie do innych. W kwestiach zawodowych warto powoływać się na fakt, że większość rzeczy, na przykład korespondencja z klientem, jest w jakiś sposób udokumentowana, dlatego można sprawdzić, czy rzeczywiście dane słowa są prawdziwe.

Gaslighting

Za najskuteczniejszą formę manipulacji uważa się gaslighting. Jest to nic innego, jak umniejszanie wartości odczuć drugiej osoby. Jak to w praktyce wygląda? Załóżmy, że masz jakiś problem bądź odczucie dotyczące konkretnej sytuacji w pracy. Opowiadasz o niej swojej koleżance bądź koledze i słyszysz jedno proste słowo: „przesadzasz”. Niby nic, a jednak Twoje emocje i uczucia zostały podane w wątpliwość. W ten sposób Twoja pewność siebie również zostaje naruszona. W momencie, gdy taka sytuacja powtarza się coraz częściej, ofiara nie jest do końca pewna, czy jej postrzeganie rzeczywistości jest zgodne z prawdą. Nie ma nic skuteczniejszego niż zasianie wątpliwości u drugiego człowieka, tym bardziej, jeżeli dotyczy ona jego własnego spojrzenia na świat.

Czy można się bronić przed taką manipulacją? Jest to niezwykle trudne. Trzeba wypracować w sobie pewność własnych odczuć. O wiele trudniej jest manipulować osobą, która doskonale wie, co chce powiedzieć i co czuje. Ludzie niepewni swojej wartości, z kompleksami lub małą wiarą w siebie, zawsze będą bardziej podatni na działania manipulatorów.

Zaprzeczenie

Każdemu zdarzy się w pracy popełnić błąd. Manipulatorzy nie chcą się jednak przyznać do swojej pomyłki. Robią zdziwioną minę, udając, że o niczym nie wiedzą, a co gorsza próbują zrzucać winę na innych. Za źle wykonane zadanie obwiniają nie tylko współpracowników, lecz także okoliczności, na przykład błąd systemowy. Próbują podać w wątpliwość (znowu wracamy do zjawiska gaslightingu) słowa oskarżyciela. W pewnym momencie mogą nawet powiedzieć, że to Ty się mylisz. Czasami także udają, że w ogóle nie wiedzą, o co chodzi, a zaistniała sytuacja w żaden sposób ich nie dotyczy.

W takiej sytuacji należy trzymać się swojego zdania. Jeśli potrafisz udokumentować pomyłkę innej osoby, podaj fakty. Nie chodzi o to, by komuś specjalnie wytykać pomyłki, bo błądzić jest rzeczą ludzką. Jednak w przypadku obowiązków zawodowych czasami trzeba naprawić błąd, a najlepiej, by zrobiła to osoba, która dopuściła się nieprawidłowości.

Nadmierne krytykowanie

Skrytykować można wszystko i wszystkich. Pytanie tylko, czy są to uwagi konstruktywne, czy destruktywne. Jeżeli krytyka wiąże się z atakiem personalnym i negatywną oceną, to trzeba się przed nią bronić. W momencie, gdy ktoś mówi: „Nie można na Ciebie liczyć, znowu wszystko robisz źle”, to jest to manipulacja i podważanie wszystkich Twoich działań. Jest to bardzo prosty sposób na zniszczenie pewności siebie. Dodatkowo taka krytyka dość szybko może przerodzić się w publiczne upokarzanie. Takie działanie można już potraktować jako mobbing.

Czy da się temu przeciwdziałać? W takiej sytuacji trzeba mieć niezachwianą wiarę we własną wartość. Jest to niezwykle trudne, jednak świadomość tego, że w rzeczywistości zadania wykonujesz poprawnie, bardzo pomaga. Z drugiej strony właśnie to może denerwować manipulatora. Jeżeli sytuacja robi się nie do zniesienia, trzeba pomyśleć o zmianie pracy. Nadmierna krytyka jest bardzo trudna do wytrzymania, tym bardziej, gdy jest bezpodstawna.

Obrona przez atak

O tym, że manipulator nigdy nie przyzna się do swojego błędu, już zostało wspomniane wcześniej. Dodatkową techniką manipulacji jest obrona przez atak. Jeśli zwracasz uwagę koledze lub koleżance w pracy, że konkretne zachowanie Ci się nie podobało, Twój rozmówca może odpowiedzieć agresywnie. Zaczyna przy tym wytykać Twoje błędy. W takiej sytuacji zmienia się podmiot rozmowy. W centrum jest już zupełnie ktoś inny i właśnie o to chodzi manipulatorowi, ponieważ teraz nie musi w żaden sposób odnosić się do Twojej uwagi. Jeśli odpowiedź manipulatora jest dodatkowo agresywna, to czasami chcesz jak najszybciej zakończyć rozmowę, udając, że oczywiście nic się nie stało. Pod żadnym pozorem tego nie rób.

Przy takim zachowaniu trzeba postawić jasne granice: w tym momencie mówimy o zachowaniu kogoś innego. W przypadku wrogiego nastawienia drugiej osoby nie pozwól się zastraszyć. Broń swojego zdania, ale nie używaj agresywnego tonu. Zachowaj spokój, nie daj się sprowokować, bo właśnie to chce osiągnąć manipulator.

Projekcja

Toksyczne osoby bardzo często używają projekcji. Jest to metoda polegająca na naginaniu rzeczywistości i przedstawianiu jej w inny sposób. Technika ta jest podobna do kłamstwa i często stosowana jako mechanizm obronny przez tak zwane osobowości narcystyczne. Manipulator za wszelką cenę próbuje obarczyć innych winą za swoje niepowodzenia, często oskarżając kolegów i koleżanki z pracy o popełnienie błędów, które w rzeczywistości są związane z jego zachowaniem. W tym wypadku dużą rolę odgrywa oskarżanie innych i przenoszenie ciężaru odpowiedzialności na resztę zespołu.

Czy można się przed takim działaniem bronić? Nie pozwól wzbudzać w sobie współczucia, bo właśnie na to liczy manipulator. Oceń zaistniałą sytuację i jeśli widzisz, kto jest winny, nie zmieniaj swojego zdania.

Obgadywanie

Manipulatorzy uwielbiają rozmawiać o swoich znajomych z innymi osobami. Konwersacja może zaczynać się całkiem niewinnie. Na początku jest kilka dobrych słów, jednak w pewnym momencie zawsze pojawia się jakieś „ale”. Ten sposób wybierają osoby, które widzą, że osoba obgadywana nie jest podatna na manipulacje. Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji na czyjś temat prowadzi do podania w wątpliwość wartości drugiej osoby. Niszczenie reputacji, a nawet nastawianie przeciw nielubianemu pracownikowi, to najczęściej stosowane elementy manipulacji.

Czy da się coś z tym zrobić? Niestety nie mamy wpływu na to, czy ktoś inny jest podatny na manipulacje. Jedyne, co można zrobić, to samemu odmówić uczestnictwa w takich działaniach. Jeżeli ktoś zaczyna przy Tobie obgadywać bądź naśmiewać się z innych osób, powiedz, że nie chcesz brać w tym udziału.

Umniejszanie

Załóżmy, że ktoś się wobec Ciebie bardzo źle zachował, na przykład w sposób bardzo okrutny zażartował na forum publicznym, uderzając w czuły punkt. W momencie, gdy chcesz porozmawiać z tą osobą i powiedzieć, że to była trudna sytuacja, która Cię uraziła, żartowniś bagatelizuje Twój problem. Mówi wręcz o Twoim przewrażliwieniu. Takie umniejszanie Twoim emocjom i odczuciom również ma zadanie wzbudzić wątpliwości. W końcu zaczniesz myśleć, że może faktycznie przesadzasz, a przecież nic takiego strasznego się nie stało. I właśnie o to chodzi manipulatorowi.

Jak się bronić przed takim zachowaniem? Nie daj sobie wmówić, że Twoje odczucia nie mają znaczenia. Jeżeli urażono Cię, zażądaj przeprosin. I tutaj pojawia się możliwość kolejnej manipulacji. Tłumaczenie w stylu: „Przepraszam, jeśli Cię uraziłem, ale uważam, że przesadzasz”. To nie są przeprosiny, tylko próba udowodnienia, że to ktoś inny jest ofiarą przez Twoje przewrażliwienie.

Wzbudzanie poczucia winy

Manipulator często stara się wzbudzić w rozmówcy poczucie winy. Jeśli popełni błąd w pracy, ale nie chce brać pełnej odpowiedzialności za powstałe konsekwencje, może odnieść się do braku empatii rozmówcy. Zdania typu: „Nie zrozumiesz mnie, bo nie masz tak trudnej sytuacji” lub „Jakbyś był tak zestresowany, jak ja, nigdy byś się nie czepiał” wskazują na chęć wzbudzenia poczucia winy. W ten sposób zaczynasz myśleć, że druga osoba faktycznie ma ciężki moment, a to Ty jesteś tym złym szeryfem wiecznie szukającym dziury w całym. Jest to powszechna metoda odwracania uwagi od realnego problemu.

Jak z tym walczyć? W takim wypadku trzeba być po prostu twardym. Jest to też kwestia pewności siebie. Nigdy nie pozwól manipulatorowi wpłynąć na wiarę w to, że masz słuszność.

Pochlebstwa

Kolejnym rodzajem manipulacji są pochlebstwa. W takiej sytuacji jedna osoba bardzo często komplementuje innych członków zespołu, by wdać się w ich łaski. Jest to jeden z najprostszych sposobów zdobywania zaufania, stosowana w pracy, rodzinie, wśród przyjaciół, a przede wszystkim w polityce. Komplementy nie są nachalne, ale skutecznie podbudowują ego słuchacza. Niektóre osoby, wyróżniające się niskim poczuciem własnej wartości, cały czas szukają jej potwierdzenia. Brak wiary we własne możliwości to niezwykle podatny grunt dla wszystkich pochlebców.

Dlatego warto po pierwsze popracować nad postrzeganiem własnej osoby. Nadmierne, często powtarzające się pochlebstwa powinny zadziałać jak czerwona lampka, która zapala się w chwilach zagrożenia. Teoretycznie nie ma nic złego w tym, że ktoś powie Ci kilka miłych słów. Jeśli jednak zdarza się to często, trzeba się zastanowić, jaki interes ma osoba rozdająca komplementy.

Manipulacje w pracy zdarzają się bardzo często, zwłaszcza w przypadku osób, które mają obniżone poczucie własnej wartości. Dlatego trzeba mieć bardzo mocną psychikę, by się im nie poddać. Dużą rolę odgrywa w tym poczucie, że to, co mówisz i czujesz, jest prawdziwe. W ten sposób manipulator nie będzie w stanie zburzyć wewnętrznej równowagi i nie zachwieje Twoim poczuciem własnej wartości. Znajomość technik manipulacji pomaga je rozpoznać i daje możliwość obrony.

Jeśli sytuacja w zespole bądź całym zakładzie staje się nie do wytrzymania, warto przeprowadzić rozmowę z przełożonym. W trakcie takiego spotkania nie można uciekać się do emocji. Należy podać realne argumenty wskazujące na to, że ktoś manipuluje. Trochę gorzej jest, gdy toksyczną osobą okazuje się sam szef. Czasami nie ma innego wyjścia, jak tylko zmienić pracę, by odciąć się od różnych nieprzyjemnych sytuacji.

Odkryj więcej artykułów

  • Jakie funkcje marketingu można wyróżnić?
  • Cechy dobrego adwokata
  • Od jakiego wieku można pracować?
  • Certyfikaty Agile
  • Wielozadaniowość w pracy – jak sobie z nią poradzić?
  • Jakie są cechy dobrego mówcy?
  • Jak wybrać odpowiedni kurs na fizjoterapeutę?
  • Szkodliwe warunki pracy i związane z nimi obowiązki pracodawcy
  • Znamiona umowy o pracę
  • Sześć przykładów zastosowania krytycznego myślenia w praktyce
  • Cała prawda o kompetencjach logistycznych
  • Wniosek o urlop szkoleniowy