Choroba zawodowa – definicja i inne ważne informacje

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 12 lipca 2022

Zespół redakcyjny Indeed to zróżnicowana grupa utalentowanych autorów, analityków i ekspertów, którzy na podstawie danych i analiz Indeed opracowują porady przydatne na ścieżce kariery zawodowej.

W tym artykule znajdziesz definicję choroby zawodowej i przepisy, które regulują tę kwestię. Jest to istotne zagadnienie dla każdej osoby aktywnej zawodowo, a szczególnie dla pracowników tych profesji, które bardziej niż inne narażają pracowników na utratę zdrowia.

Co to jest choroba zawodowa — definicja

Nikt nie lubi chorować, ale każdy raz na jakiś czas doświadcza zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu. Szczególnym rodzajem choroby jest choroba zawodowa. Jej specyfika zakłada, że czynnikami wywołującymi są warunki występujące w miejscu pracy. Styl życia lub czynniki genetyczne mają tutaj drugorzędne znaczenie.

Zgodnie z definicją choroby zawodowej zawartą w art. 235 Kodeksu pracy mamy z nią do czynienia, gdy odpowiada ona jednej z jednostek chorobowych wymienionych w wykazie chorób zawodowych, oraz gdy jej przyczyną jest działanie szkodliwych czynników występujących w miejscu pracy lub sposób wykonywania pracy. Źródłem choroby zawodowej może być praca w szkodliwej pozycji, hałas, nieodpowiednie oświetlenie, nadmierne obciążenie fizyczne lub psychiczne, narażenie na promieniowanie lub działanie szkodliwych środków chemicznych, a także ciągłe przebywanie w warunkach silnego zapylenia.

Rodzaje chorób zawodowych

Wykaz chorób zawodowych znajduje się w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych i obejmuje następujące choroby:

  • Zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne

  • Gorączka metaliczna

  • Różne rodzaje pylicy płuc

  • Choroby opłucnej lub osierdzia wywołane pyłem azbestu

  • Przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń

  • Astma oskrzelowa

  • Zewnątrzpochodne alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

  • Ostre uogólnione reakcje alergiczne

  • Byssinoza

  • Beryloza

  • Choroby płuc wywołane pyłem metali twardych

  • Alergiczny nieżyt nosa

  • Zapalenie obrzękowe krtani o podłożu alergicznym

  • Przedziurawienie przegrody nosa wywołane substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym

  • Przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat

  • Choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego

  • Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi

  • Choroby skóry

  • Przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy

  • Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy

  • Obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz

  • Zespół wibracyjny

  • Choroby wywołane pracą w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego

  • Choroby wywołane działaniem wysokich albo niskich temperatur otoczenia

  • Choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi

  • Choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa

Zgodnie z prawem choroba zawodowa może zostać rozpoznana u pracownika nawet po ustaniu stosunku pracy. Wykaz chorób zawodowych zawiera również informację na temat okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów danej choroby upoważnia do jej rozpoznania w takiej sytuacji.

Kto może zgłosić podejrzenie wystąpienia choroby zawodowej?

W przypadku podejrzenia, że doszło do wystąpienia choroby zawodowej, odpowiedniego zgłoszenia może dokonać pracodawca, pracownik lub lekarz (także stomatolog), który badał pracownika. Zgłoszenia dokonuje się na druku „zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej”.

Gdy chorobę zgłasza pracodawca

Jeśli zachodzi podejrzenie, że pracownik zapadł na chorobę zawodową, pracodawca ma obowiązek zgłosić ten fakt właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.

Gdy chorobę zgłasza lekarz

Lekarz dowolnej specjalności, który podczas badania stwierdzi występowanie objawów sugerujących chorobę zawodową, powinien skierować pacjenta na badania w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania.

Gdy chorobę zgłasza pracownik

Zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej może również dokonać pracownik lub były pracownik, który podejrzewa, że występujące u niego objawy mogą wskazywać na taką chorobę. Pracownik aktualnie zatrudniony zgłasza podejrzenie za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim profilaktyczną opiekę zdrowotną.

Jak wygląda postępowanie orzecznicze?

Aby stwierdzić, czy faktycznie doszło do wystąpienia choroby zawodowej, właściwy inspektor sanitarny wszczyna postępowanie orzecznicze. W tym celu kieruje pracownika na badania do lekarza posiadającego kwalifikacje do rozpoznawania chorób zawodowych. Jeśli lekarz potwierdzi wystąpienie choroby zawodowej, wydaje orzeczenie na odpowiednim druku. Gdy lekarz uzna, że objawy nie potwierdzają wystąpienia choroby zawodowej, wydaje orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego i decyzji inspektora sanitarnego w sprawie choroby zawodowej

Zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi przysługuje prawo do odwołania się od decyzji lekarza i inspektora sanitarnego w terminie do 14 dni od jej doręczenia. Orzeczenie wydane w jednostce II stopnia ma charakter ostateczny. Jedyną drogą do jej podważenia jest skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zainteresowany ma na to 30 dni od doręczenia decyzji. W razie niepomyślnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, do 30 dni od jego otrzymania, można złożyć skargę kasacyjną do Naczelnego Sadu Administracyjnego. Ten krok zamyka drogę odwoławczą.

Choroba zawodowa — obowiązki pracodawcy

Choroba zawodowa to zagadnienie, które nakłada na pracodawcę szereg obowiązków. Jeśli zachodzi podejrzenie, że pracownik zapadł na chorobę zawodową, pracodawca ma obowiązek zgłosić ten fakt właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy. W razie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej pracodawca w porozumieniu z właściwym państwowym inspektorem sanitarnym musi ustalić jej przyczyny, charakter i rozmiar zagrożenia, a następnie natychmiast przystąpić do usunięcia wywołujących ją czynników i wdrożyć niezbędne środki zapobiegawcze. Pracodawca musi również zapewnić realizację zawartych w orzeczeniu zaleceń lekarskich. Jest on również zobowiązany do prowadzenia rejestru przypadków wystąpienia i podejrzenia o wystąpienie choroby zawodowej.

Co przysługuje pracownikowi, który zapadł na chorobę zawodową?

Choroba zawodowa może czasowo lub trwale wykluczyć pracownika z życia zawodowego. Zależnie od tego, z którą sytuacją mamy do czynienia, możliwe jest zastosowanie odpowiednich kroków.

Przeniesienie na inne stanowisko

Wystąpienie objawów choroby zawodowej nie zawsze wiąże się z bardzo poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Alergiczny nieżyt nosa spowodowany warunkami panującymi w miejscu pracy może utrudniać, a nawet uniemożliwiać wykonywanie obowiązków, ale nie spowoduje trwałej niezdolności do pracy, a jedynie czasową niedyspozycję oraz niezdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku. W takiej sytuacji rozwiązaniem przewidzianym przez ustawę jest przeniesienie pracownika na inne stanowisko. Czas na przeniesienie pracownika będzie określony w orzeczeniu lekarskim. Taki krok ma charakter polecenia służbowego i pracodawca nie musi konsultować go z pracownikiem, jednak rozmowa z pewnością pomoże dbać o relacje w pracy.

Pracownikowi, który w wyniku przeniesienia na inne stanowisko utraci część wynagrodzenia, przysługuje dodatek wyrównawczy. Przyznaje się go na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, a jego wysokość stanowi różnicę pomiędzy wynagrodzeniem otrzymywanym przed przeniesieniem a płacą należną po zmianie stanowiska. Wysokość dodatku wyrównawczego oblicza się w taki sam sposób, jak wynagrodzenie za urlop.

Zobacz także:

  • Jak napisać wniosek o urlop? Wzór i przykłady

  • Zmiana stanowiska pracy na gorsze

Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne

W przypadku czasowej niezdolności do pracy i przebywaniu na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby zawodowej pracownik otrzyma zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. Wysokość zasiłku wynosi 100% kwoty będącej podstawą składek na ubezpieczenie wypadkowe. Pracownik może pobierać ten rodzaj zasiłku przez maksymalnie 182 dni. Jeśli po tym okresie nadal nie jest w stanie powrócić do pracy, będzie przysługiwał mu zasiłek rehabilitacyjny.

Zobacz także: Jak obliczyć wynagrodzenie chorobowe netto?

Jednorazowe odszkodowanie

Ponadto, w przypadku gdy pracownik doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, może starać się o jednorazowe odszkodowanie. Przysługuje mu także pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenie w część przedmiotów ortopedycznych.

Zobacz także: Jak ubiegać się o odszkodowanie po wypadku w pracy?

Renta z tytułu trwałej niezdolności do pracy

Jeśli lekarz orzecznik z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzi trwałą niezdolność do pracy zawodowej, pracownikowi będzie przysługiwała renta z tego tytułu. Zazwyczaj jest ona przyznawana na 5 lat. Po tym okresie niezbędne jest ponowne stawienie się przed komisją lekarską. W szczególnych przypadkach czas, na jaki orzekana jest niezdolność do pracy, może zostać wydłużony. Wysokość renty uzależniona jest od kwoty bazowej obowiązującej w momencie przyznawania świadczenia, liczby udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych oraz zarobków uwzględnianych w podstawie wymiaru renty.

Renta szkoleniowa

Osoba, której przyznano rentę z tytułu trwałej niezdolności do pracy, może starać się o przyznanie renty szkoleniowej. To świadczenie jest przyznawane na okres 6 miesięcy. Warunkiem jego otrzymania jest zdobycie zaświadczenia o celowości przekwalifikowania się. Innymi słowy, pracownik musi uzyskać potwierdzenie, że po nabyciu nowych kwalifikacji zawodowych będzie w stanie podjąć pracę zawodową.

Jakie grupy zawodowe są najbardziej narażone na choroby zawodowe?

Nie istnieje oficjalny wykaz profesji szczególnie narażonych na choroby zawodowe. W niemal każdej istnieją czynniki, które w określonych warunkach mogą spowodować ich wystąpienie. Niemniej jednak można założyć, że pracownicy ochrony zdrowia są bardziej niż inni narażeni na szkodliwe działanie czynników biologicznych, górnicy i pracownicy zakładów przemysłowych mają styczność z silnym zapyleniem lub substancjami chemicznym, a nauczyciele często cierpią z powodu nadwyrężenia aparatu mowy, w szczególności strun głosowych. Kosmetyczka, kosmetolog czy podolog będą natomiast narażeni na choroby skóry. Bez względu na wykonywany zawód warto dbać o zdrowie.

Odkryj więcej artykułów