Bezpieczeństwo w pracy – co należy wiedzieć o BHP

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Zaktualizowano 24 sierpnia 2022 | Opublikowano 6 maja 2022

Zaktualizowano 24 sierpnia 2022

Opublikowano 6 maja 2022

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Przepisy BHP to szereg wytycznych, dzięki którym możliwe jest zachowanie bezpieczeństwa w pracy. Ich stosowanie ma na celu zapobieganie chorobom zawodowym oraz zmniejszanie ryzyka wypadku w czasie pracy. Każdy pracodawca ma obowiązek przeszkolić pracownika w tym zakresie, a każdy pracownik powinien takie szkolenie odbyć i stosować się do zasad, które zostaną mu przedstawione. Z poniższego artykułu dowiesz się, na co należy zwrócić szczególną uwagę, aby zapewnić sobie i innym bezpieczne warunki pracy.

Bezpieczeństwo pracy przepisy

Podstawowe wytyczne z zakresu BHP określa Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zawiera ono regulacje, zgodnie z którymi należy zorganizować środowisko pracy, stanowisko pracy oraz przestrzenie higieniczno-sanitarne. Instrukcje szczegółowo omawiają takie kwestie, jak wysokość pomieszczenia, ilość przestrzeni przypadającej na jednego pracownika, moc oświetlenia czy zakres temperatur właściwy dla miejsca pracy. Znajdziesz tam również informacje na temat czynników i miejsc, które są uważane za niebezpieczne lub szkodliwe dla zdrowia.

Wytyczne dotyczące bezpieczeństwa pracy znajdziesz również w:

  • dziale 10 Kodeksu pracy,

  • Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej,

  • Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią,

  • Ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy,

  • Ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Bezpieczeństwo i higiena pracy obowiązki pracodawcy

Art. 207 § 2. Kodeksu pracy stanowi, że pracodawca ma obowiązek chronić życie i zdrowie pracownika z wykorzystaniem wszelkich osiągnięć nauki i techniki, a do jego głównych obowiązków należy:

  • organizowanie pracy w sposób zapewniający pracownikowi bezpieczne i higieniczne warunki;

  • zapewnienie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wydawanie poleceń usunięcia uchybień w tym zakresie i dopilnowanie ich wykonania;

  • reagowanie na zmieniające się warunki pracy i dostosowywanie do nich środków zapewniających bezpieczeństwo i higienę pracy;

  • uwzględnianie ochrony zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych;

  • zapewnianie wykonywania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy;

  • zapewnianie wykonywania zaleceń społecznego inspektora pracy.

BHP obowiązki pracownika

Zgodnie z Art. 210 § 1. Kodeksu pracy w sytuacji, gdy warunki pracy nie spełniają wymogów BHP oraz istnieje realne zagrożenie zdrowia i życia, pracownik ma prawo odstąpić od wykonywania pracy, za co w tej sytuacji nie grożą mu żadne sankcje. Usunięcie zagrożenia należy do obowiązków pracodawcy. Pracownik z kolei ma obowiązek:

  • znać przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniach i instruktażach z tego zakresu, a także poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym;

  • wykonywać pracę w sposób zgodny z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych;

  • dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy;

  • stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej zgodnie z ich przeznaczeniem;

  • poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich;

  • niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia;

  • współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

Co grozi za złamanie przepisów BHP?

Zasady BHP mają za zadanie zapewnić pracownikowi bezpieczne warunki pracy. Ich przestrzeganie minimalizuje ryzyko wypadku lub choroby zawodowej. W razie łamania przepisów BHP prawo przewiduje stosowne sankcje. Mogą one zostać nałożone zarówno na pracownika, jak i pracodawcę.

Co grozi pracownikowi za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w pracy?

Zgodnie z Art. 108 Kodeksu pracy za nieprzestrzeganie przez pracownika obowiązujących przepisów BHP, przepisów przeciwpożarowych oraz innych przepisów regulujących proces pracy pracodawca może zastosować:

  • upomnienie,

  • naganę,

  • karę pieniężną.

Kary nie można nałożyć później niż w ciągu 2 tygodni od uzyskania informacji na temat przewinienia i po upływie 3 miesięcy od naruszenia zasad. Nałożenie kary musi być poprzedzone wysłuchaniem pracownika. Jeżeli z powodu nieobecności zatrudnionego jest to niemożliwe, okres wspomnianych 2 tygodni nalicza się od powrotu pracownika do pracy. Pracodawca ma obowiązek poinformować pisemnie pracownika o zastosowanej karze. Pismo powinno zawierać informacje na temat daty i rodzaju przewinienia, rodzaju zastosowanej kary oraz pouczenie o możliwości odwołania się od decyzji pracodawcy. Pracownik ma prawo wnieść sprzeciw w terminie 7 dni od zawiadomienia o karze. Na ustosunkowanie się do sprzeciwu pracodawca ma 14 dni. Po upływie tego terminu sprzeciw zostaje uznany za zasadny.

Po roku nienagannej pracy kara ulega zatarciu i zostaje wykreślona z dokumentów pracownika. Pracodawca ma również prawo dokonać tego wcześniej.

Co grozi pracodawcy za nieprzestrzeganie przepisów BHP?

Jednym z najważniejszych obowiązków pracodawcy jest zapewnienie pracownikowi bezpiecznych warunków pracy. Stanowisko pracy powinno być wyposażone i zabezpieczone zgodnie ze standardami obowiązującymi dla rodzaju wykonywanych czynności. Ponadto, jeśli zachodzi taka konieczność, pracownik powinien zostać wyposażony w odpowiednią odzież ochronną. Niezbędne jest również zapewnienie pracownikowi dostępu do odpowiedniej ilości wody pitnej.

Nieprzestrzeganie przepisów BHP naraża pracownika na niebezpieczeństwo, a pracodawcę na poniesienie ustawowo przewidzianej kary. Art. 283 Kodeksu pracy zawiera zapis, zgodnie z którym pracodawca ignorujący przepisy zapewniające pracownikowi bezpieczeństwo w pracy może zostać ukarany karą grzywny w wysokości od 1000 zł do nawet 30 000 zł. Ponadto, zgodnie z art. 220 Kodeksu karnego, jeśli ktoś w wyniku niezapewnienia warunków zgodnych z przepisami BHP naraża pracownika na utratę zdrowia lub życia, podlega karze pozbawienie wolności do lat trzech. Z kolei art. 221 Kodeksu karnego stanowi, że pracodawca, który nie zawiadomił odpowiednich organów o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej pracownika, lub też nie sporządził i nie przedstawił odpowiedniej dokumentacji, podlega karze grzywny w wysokości maks. 180 stawek dziennych.

Jakie świadczenia przysługują pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy lub zapadł na chorobę zawodową?

Zgodnie z informacjami Głównego Urzędu Statystycznego od stycznia do września 2021 r. zgłoszono 43 000 wypadków przy pracy. Najwyższy wskaźnik wypadkowości odnotowano w sekcji górnictwo i wydobywanie, a najniższy w sekcji informacja i komunikacja.

Zgodnie z Ustawą z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy, przysługuje prawo do następujących świadczeń:

  • zasiłku chorobowego dla ubezpieczonego, jeśli powstała niezdolność do pracy;

  • świadczenia rehabilitacyjnego dla ubezpieczonego, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy;

  • zasiłku wyrównawczego dla ubezpieczonego będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;

  • jednorazowego odszkodowania dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, albo dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;

  • renty z tytułu niezdolności do pracy dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy;

  • renty szkoleniowej dla ubezpieczonego, w stosunku do którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie spowodowaną wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową;

  • renty rodzinnej dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty z tytułu wypadku przy pracy albo choroby zawodowej;

  • dodatku do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej;

  • dodatku pielęgnacyjnego oraz na pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii, szczepień ochronnych i zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne.

Poszkodowany może się również ubiegać o odszkodowanie uzupełniające od pracodawcy. Jego wysokość nie może przekroczyć kwoty, która nie została pokryta z ubezpieczenia społecznego. Zakłady pracy najczęściej posiadają stosowne ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej. W takiej sytuacji całe postępowanie związane z ubieganiem się o odszkodowanie prowadzi ubezpieczyciel, który w imieniu poszkodowanego przedstawia pracodawcy konkretne żądania oraz dokumentację potwierdzającą zasadność roszczeń. Jeśli zadośćuczynienie uzyskane w wyniku prowadzonych działań nie satysfakcjonuje pracownika, ma on prawo wstąpić na drogę sądową i ubiegać się na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o:

  • jednorazowe odszkodowanie,

  • zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę,

  • rentę.

Obowiązek udowodnienia poniesionej szkody ciąży na pracowniku.

Z danych dostępnych w internecie wynika, że do około 60% wypadków doprowadzają niewłaściwe zachowania pracowników oraz ignorowanie przez nich przepisów BHP. W sytuacji, gdy do wypadku doszło w wyniku rażących zaniedbań ze strony poszkodowanego, bądź też w czasie wykonywania pracy był on pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, świadczenia z tytułu wypadku przy pracy nie przysługują.

Odkryj więcej artykułów