Zmiana pracy i urlop: co musisz wiedzieć

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

3 stycznia 2022

Zgodnie z obowiązującymi przepisami każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo do urlopu wypoczynkowego. Jego wymiar zależy od stażu pracy. Jak jednak wygląda kwestia urlopu wypoczynkowego przy zmianie pracy? Co zrobić, jeśli nowa umowa została podpisana w trakcie roku? Oto krótki poradnik wyjaśniający zasady związane z urlopem w przypadku zmiany pracy.

Przywileje pracownicze

Urlop to jeden z przywilejów pracowniczych wynikających z zapisów Kodeksu pracy. Dokument ten dotyczy stosunku pracy między zatrudnionym a zatrudniającym. Pod pojęciem zatrudnionego rozumie się jedynie tych pracowników, którzy podpisali umowę o pracę. Zapisy zawarte w Kodeksie pracy nie dotyczą zatem osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa o dzieło bądź umowa zlecenia.

Urlop wypoczynkowy to dni wolne, które powinny pomóc wszystkim pracownikom nabrać sił i energii do prawidłowego wykonywania obowiązków zawodowych. Każda praca męczy zarówno w biurze, jak i na hali produkcyjnej. Dlatego istotne jest, aby pracodawca zapewnił podwładnym możliwość odpoczynku. Ma to również niezwykle ważny wpływ na atmosferę w pracy. Przemęczeni podwładni są bardziej skłonni do kłótni i popełniania błędów. Nie potrafią się skupić, a ich efektywność znacznie spada. Dni wolne pozwalają nabrać dystansu, oczyścić umysł i uspokoić nerwy. Po takim okresie człowiek zupełnie inaczej patrzy na swoich kolegów i koleżanki, a także jest w stanie skoncentrować się na wykonywanych zadaniach.

Od czego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego?

Zgodnie z obowiązującym prawem urlop wypoczynkowy to okres, w którym każdy pracownik ma prawo do płatnych dni wolnych. W tym czasie nie trzeba wypełniać obowiązków służbowych. Wszystkie zasady dotyczące wymiaru urlopu znajdują się w Kodeksie pracy. Przepisy podają dwa wymiary urlopu wypoczynkowego: 20 dni oraz 26 dni. Liczba dni do wykorzystania przez danego pracownika zależy od łącznego stażu pracy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami (a dokładnie z art. 154 Kodeksu pracy) zatrudniony ma prawo do:

  • 20 dni przy stażu pracy wynoszącym mniej niż 10 lat,

  • 26 dni przy stażu trwającym co najmniej 10 lat.

Jak liczymy staż pracy?

W Kodeksie pracy nie ma dokładnie wyjaśnionego pojęcia stażu pracy. Przyjmuje się, że są to wszystkie okresy, w których pracownik świadczył zadania na podstawie umowy o pracę. Nie ma przy tym znaczenia, czy jest to umowa podpisana na czas określony czy nieokreślony. W staż pracy wliczają się zatem wszystkie okresy próbne. Oprócz tego pod uwagę bierze się także urlop wypoczynkowy, rodzicielski czy wychowawczy oraz okresy edukacji. Zgodnie z art. 155 Kodeksu pracy w staż pracy wlicza się:

  • 3 lata za ukończenie szkoły zasadniczej lub równorzędnej zawodowej (obecnie są to szkoły branżowe);

  • 5 lat za ukończenie szkoły średniej zawodowej;

  • 4 lata za ukończenie szkoły średniej (technikum, liceum ogólnokształcące bądź profilowane);

  • 6 lat za ukończenie szkoły policealnej;

  • 8 lat za ukończenie szkoły wyższej i uzyskanie tytułu licencjata bądź magistra.

Istotne jest, że każdy z powyższych etapów edukacji musi być udokumentowany odpowiednim świadectwem lub dyplomem. Okresów tych się nie sumuje. Jeśli zatem pracownik ukończył liceum ogólnokształcące, a później studia magisterskie, to wlicza się tylko 8 lat za studia wyższe, a nie 4 lata za liceum plus dodatkowe 8 lat. Aby kadry mogły wyliczyć wymiar urlopu, należy zaraz po podpisaniu umowy przedstawić oryginały świadectw.

Zakończenie pracy a wykorzystanie urlopu

W większości przypadków pracownicy muszą wykorzystać przysługujący urlop w jednym roku kalendarzowym. Czasami jednak zasada ta jest niemożliwa do zrealizowania. Dzieje się tak, gdy pracownik zmienia pracę w trakcie roku kalendarzowego. W tym wypadku istotny jest okres wypowiedzenia. Zgodnie z przepisami trwa on:

  • 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy;

  • 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony dłużej niż pół roku;

  • 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

Biorąc pod uwagę powyższe okresy wypowiedzenia, nie zawsze udaje się wykorzystać wszystkie dni urlopowe. Czasami pracodawca woli, by podwładny dokończył jak najwięcej zadań bądź pomógł szkolić swojego zastępcę. W takiej sytuacji na zakończenie pracy kadry obliczają ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, który wypłacany jest przy ostatniej pensji.

Informacja o urlopie dla nowego pracodawcy

Każdy pracodawca ma obowiązek wydania pracownikowi świadectwa pracy. To właśnie w tym piśmie zawarte są wszystkie informacje o przebiegu zatrudnienia, liczbie przepracowanych lat, zakresie obowiązków czy wykorzystanym urlopie i wypłacie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Na początku nowej pracy zatrudniony musi dostarczyć kadrom powyższy dokument, dzięki czemu nowy pracodawca może wyliczyć wymiar urlopu oraz staż pracy.

Świadectwo pracy jest niezwykle ważne nie tylko do określenia, ile dni urlopowych przypada na następny rok, lecz także do wyliczenia wysokości emerytury. Dlatego każde pismo tego rodzaju musi być zachowane.

Urlop w nowej pracy przy ekwiwalencie za niewykorzystany urlop u poprzedniego pracodawcy

Załóżmy, że udało Ci się znaleźć nową, lepszą pracę. Twój zakres obowiązków będzie inny, pensja wyższa, a możliwości rozwoju przedstawiają się świetnie. To prawdziwe spełnienie marzeń. Po złożeniu wypowiedzenia udało Ci się ustalić w trakcie rozmowy z poprzednim pracodawcą, że jeśli nie uda Ci się skorzystać z pozostałych dni urlopowych, otrzymasz ekwiwalent. Taka informacja znajduje się też we wspomnianym już świadectwie pracy. W takiej sytuacji urlop w nowej pracy nalicza się wprost proporcjonalnie do stażu pracy w nowej firmie. Oznacza to, że po ukończeniu pierwszego miesiąca wykonywania obowiązków pracownik ma prawo do 1/12 wymiaru. Wymiar urlopu w tym wypadku to 20 dni lub 26 w zależności od całkowitego stażu pracy. W momencie rozpoczęcia nowego roku kalendarzowego możesz już skorzystać z pełnego urlopu wypoczynkowego.

Niewykorzystany urlop a nowa umowa z tym samym pracodawcą

Czasami zdarza się, że pracownik podpisuje nową umowę z tym samym pracodawcą, na przykład kiedy po zakończeniu umowy na czas określony zatrudniający przedłużył umowę. Niestety pracownikowi nie udało się wykorzystać poprzedniego urlopu. Co w takiej sytuacji zrobić? Czy pracodawca ma obowiązek wypłaty ekwiwalentu w formie finansowej? W takiej sytuacji pracownik i zatrudniający z reguły podejmują decyzję o wykorzystaniu zaległego urlopu już w trakcie nowej umowy. Nie ma przy tym konieczności wypłaty żadnych świadczeń finansowych. Warto przy tym pamiętać, że w każdym przypadku osoba zatrudniona zobowiązana jest wykorzystać zaległe dni do końca września kolejnego roku kalendarzowego.

Czy pracodawca ma prawo przerwać urlop pracownika?

Często pojawia się pytanie, czy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu wypoczynkowego. Taka sytuacja jest możliwa tylko w ściśle określonych sytuacjach, na przykład jeśli nikt nie jest w stanie wykonać konkretnych obowiązków, a tylko nieobecna osoba ma kompetencje oraz wiedzę, by to zrobić. Zgodnie z prawem przełożony może zażądać powrotu podwładnego, jeżeli ta nieobecność zakłóca pracę w firmie. Nie może się to jednak zdarzać za każdym razem, gdy dana osoba planuje wyjechać z rodziną bądź przyjaciółmi. Jeśli pracodawca wiedział, że mogą pojawić się pewne zakłócenia, to wezwanie nie może mieć miejsca, ponieważ mógł wcześniej zapewnić odpowiednie zastępstwo.

Przerwanie urlopu oraz nakaz powrotu traktowane jest jako polecenie służbowe. W takiej sytuacji podwładny musi dostosować się do życzenia przełożonego. Jeżeli tego nie zrobi, może spodziewać się kary dyscyplinarnej lub zwolnienia ze skutkiem natychmiastowym. Warto przy tym pamiętać, że w przypadku wcześniejszego powrotu to pracodawca musi opłacić zatrudnionemu bilet. Zwraca także kwotę za wykupione miejsce hotelowe oraz inne koszty podróży.

Płatny urlop wypoczynkowy to jedno z najważniejszych praw każdego pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Wbrew temu, co uważa wiele osób, zmiana pracy nie wpływa w istotny sposób na urlop wypoczynkowy. Prawo zostało skonstruowane tak, by jak najłatwiej rozwiązać ten problem. Właśnie dlatego pojawia się ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a wszystkie informacje na ten temat znajdują się w świadectwie pracy.