Zaświadczenie o zdolności do pracy

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 18 listopada 2021

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Jednym z warunków podpisania umowy o pracę jest przedłożenie pracodawcy stosownego świadectwa lekarskiego o zdolności do pracy. Z poniższego artykułu dowiesz się, w jakich sytuacjach potrzebne jest potwierdzenie lekarskie, że możesz pełnić obowiązki zawodowe. Podpowiemy Ci, gdzie się udać, aby otrzymać stosowny dokument i przybliżmy przepisy regulujące tę kwestię.

Rodzaje lekarskich badań pracowniczych

W przypadku osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę wyróżniamy 4 rodzaje badań lekarskich:

  • wstępne pracownik jest kierowany na nie przez pracodawcę przed podjęciem pracy;

  • okresowe odbywające się cyklicznie, zgodnie z terminami kolejnych badań wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy;

  • kontrolne pracodawca ma obowiązek skierować na nie pracownika, jeśli ten był niezdolny do pracy z przyczyn zdrowotnych dłużej niż 30 dni;

  • końcowe pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażających ich na działanie czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających ma obowiązek zapewnić im badania okresowe po zaprzestaniu pracy z czynnikami szkodliwymi, a na wniosek pracownika także po wygaśnięciu stosunku pracy.

Jak powinno wyglądać skierowanie na badania lekarskie?

Zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy, skierowanie na badanie lekarskie powinno zawierać:

  • rodzaj badania, jakie ma być wykonane,

  • dane osobowe pracownika,

  • określenie stanowiska pracy,

  • opis warunków pracy uwzględniający informacje o występowaniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy.

Wystawienie skierowania na badania lekarskie jest obowiązkiem pracodawcy.

Kto może wystawić Ci zaświadczenie potwierdzające zdolność pracowniczą?

Jako pracownik wstępne badanie lekarskie, kontrolne badanie lekarskie czy okresowe badanie lekarskie możesz wykonać u właściwego lekarza medycyny pracy. Zgodnie z art. 13 ustawy z 27 czerwca 1997 roku o służbie medycyny pracy pracodawca powinien podpisać umowę z wybraną jednostką medyczną świadczącą usługi z zakresu medycyny pracy. Wybór ten powinien zostać skonsultowany z przedstawicielami pracowników.

Uwaga: Obecnie, ze względu na wyjątkową sytuację związaną z pandemią COVID-19, na podstawie zapisów ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku w przypadku braku dostępności lekarza uprawnionego do przeprowadzenia badania wstępnego lub kontrolnego badanie takie może przeprowadzić i wydać odpowiednie orzeczenie lekarskie inny lekarz. Jest ono ważne przez 180 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego, w przypadku gdy nie zostanie ogłoszony stan epidemii, albo od dnia odwołania stanu epidemii.

Nowa praca, wstępne badanie lekarskie

Zgodnie z art. 229 Kodeksu Pracy pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom profilaktyczną opiekę lekarską na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 i nie może dopuścić pracownika do podpisania umowy i podjęcia pracy bez pozytywnego wyniku wstępnych badań lekarskich. Przepisy nie określają precyzyjnie, ile dni wcześniej wstępne badanie lekarskie być zrealizowane, pewne jest natomiast, że pracownik może się stawić na stanowisku pracy dopiero po podpisaniu umowy o pracę.

Jeśli jesteś właśnie na etapie poszukiwania nowej pracy, przeczytaj również artykuł „Umowa o pracę: różne rodzaje i co powinna zawierać”.

Czy możesz wykorzystać orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań uzyskane na rzecz poprzedniego pracodawcy?

Pracodawca, wystawiając skierowanie na badania wstępne, powinien przygotować je w trzech kopiach. Jedna z nich zostaje w Twoich aktach osobowych w zakładzie pracy, jedna w dokumentacji medycznej u lekarza medycyny pracy, a ostatnia jest dla Ciebie. Zachowaj ją. Jeśli nową pracę na takim samym lub podobny stanowisku podejmiesz do 30 dni od wystawienia zaświadczenia o zdolności do pracy, możesz je przedłożyć nowemu pracodawcy. Ważne, żeby czynniki szkodliwe w przypadku obu stanowisk wyszczególnione na skierowaniu były takie same. Jeśli zmieniasz stanowisko pracy, ale pozostajesz u tego samego pracodawcy, Twoje zaświadczenie lekarskie znajduje się w aktach pracowniczych. Jeśli zmieniasz pracodawcę, należy przedłożyć mu zaświadczenie wraz ze skierowaniem, aby mógł sprawdzić zgodność czynników niebezpiecznych.

Zgodnie z art. 229 § 1 pkt 2 Kodeksu Pracy osoby przyjmowane do prac szczególnie niebezpiecznych muszą wykonać nowe badanie lekarskie, nawet jeśli poprzednie jest jeszcze ważne.

Ważność badania lekarskiego

Orzeczenie lekarskie jest ważne do daty kolejnego badania. O dacie tej decyduje lekarz, a w niektórych przypadkach okresy pomiędzy kolejnymi badaniami są regulowane przez przepisy prawa. Wyjątek stanowi sytuacja, kiedy przed terminem kolejnego badania pojawił się problem zdrowotny, który wykluczył Cię z możliwości świadczenia pracy na czas dłuższy niż 30 dni. W takim przypadku zgodnie z art. 229 § 2 Kodeksu Pracy przed ponownym przystąpieniem do pracy dostaniesz skierowanie na badania kontrole.

Najczęściej lekarze medycyny pracy przyznają pracownikowi zdolność na 2 do 4 lat. W sytuacji, gdy wynik któregoś badania budzi wątpliwość, ale nie jest na tyle nieprawidłowy, aby wykluczyć pracownika z możliwości świadczenia pracy, lekarz może wyznaczyć termin kolejnego badania okresowego za 6 miesięcy. W przypadku zawodów, w których występuje narażenie na czynniki szkodliwe, takie jak ołów i jego związki, badania okresowe należy wykonywać co 3 miesiące.

Powrót do pracy po chorobie kiedy musisz zrobić badanie lekarskie?

Jeżeli pozostajesz na zwolnieniu chorobowym do 30 dni, to po jego zakończeniu po prostu wracasz do swoich obowiązków zawodowych. Po przekroczeniu tej granicy masz obowiązek wykonać badanie kontrolne. W tym celu pracodawca musi wystawić Ci stosowne skierowanie, z którym udasz się do lekarza medycyny pracy.

Na badanie do właściwej placówki medycznej możesz się umówić w pierwszym dniu pracy. Taką możliwość daje Ci art. 229 § 3 Kodeksu Pracy, który stanowi, że okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za ten czas przysługuje Ci standardowe wynagrodzenie, zgodne z Twoją stawką dzienną. Ponadto, jeśli gabinet lekarski znajduje się w innym mieście i ponosisz koszty związane z podróżą, należy Ci się ich zwrot.

W szczególnych przypadkach choroba potrafi wykluczyć z możliwości świadczenia pracy na wiele miesięcy. Każdemu pracownikowi opłacającemu składki chorobowe przysługuje zapłata za czas choroby.

Co zrobić, jeśli nie uzyskasz zaświadczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy?

Czasami zdarza się tak, że lekarz medycyny pracy nie chce wystawić zaświadczenia o braku przeciwwskazań do wykonywania obowiązków pracowniczych na danym stanowisku. Jeśli zdarzyło się tak po na zwolnieniu lekarskim trwającym dłużej niż 30 dni, a masz pewność, że z Twoim zdrowiem wszystko jest w porządku, możesz się udać do lekarza medycyny pracy ponownie. Na wizytę weź ze sobą historię choroby i wszelkie wyniki badań, które posiadasz. Nie jest to obowiązkowe, ale z pewnością przyśpieszy wystawienie zaświadczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do powrotu do pracy.

Jeśli mimo to nadal nie uzyskasz pozytywnego orzeczenia lekarskiego, poproś pracodawcę o zmianę stanowiska i ponownie udaj się na badanie wstępne do lekarza medycyny pracy. Może się okazać, że możesz rozpocząć pracę w nowym, mniej obciążającym zakresie.

W sytuacji, gdy wykażesz gotowość do podjęcia pracy na innym stanowisku, ale pracodawca nie będzie miał możliwości zaproponowania Ci innych obowiązków i równocześnie nie będziesz posiadać stosownego zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy na obecnym stanowisku, pracodawca ma prawo wypowiedzieć Ci umowę o pracę z zachowaniem terminu wypowiedzenia.

Ta ostatnia sytuacja zdarza się niezwykle rzadko. Na zwolnieniu lekarskim możesz przebywać do 182 dni, a w przypadku ciąży lub gruźlicy nawet do 270 dni. Jeśli po tym okresie nadal potrzebujesz leczenia, przysługuje Ci świadczenie rehabilitacyjne. Masz prawo z niego korzystać aż do odzyskania zdolności do pracy, jednak nie dłużej niż przez 12 miesięcy. Po tym czasie możesz wrócić do pracy. W przypadku, gdy z przyczyn zdrowotnych nie jest to możliwe, możesz się ubiegać o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.

Konsekwencje dopuszczenia pracownika do wykonywania pracy bez ważnego zaświadczenia o zdolności do pracy

Dopuszczenie do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika i jest zagrożone karą grzywny od 1000 zł do 30 000 zł lub karą pozbawienia wolności nawet do lat 3.

Zgodnie z art. 207. § 2. Kodeksu Pracy pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikowi higieniczne i bezpieczne warunki pracy. Dopuszczenie pracownika do pracy bez przeprowadzenia badań kontrolnych lub na podstawie nieaktualnego zaświadczenia, lub w przypadku oczywistej błędności tego orzeczenia można uznać za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy. Jeśli zatem pracodawca dopuszcza pracownika do wykonywania obowiązków zawodowych bez ważnego zaświadczenia o zdolności do pracy, naraża pracownika na utratę zdrowia, a nawet życia.

Co w sytuacji, gdy to pracownik odmawia poddania się obowiązkowym badaniom lekarskim?

Jak wspomniano wyżej, pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika nieposiadającego ważnego zaświadczenia o zdolności do pracy.

Obowiązkiem pracodawcy jest wystawić stosowne skierowanie na badanie okresowe lub kontrolne, a obowiązkiem pracownika jest udać się na to badanie. Odmowa może zostać potraktowana jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. W takiej sytuacji pracodawca ma prawo rozwiązać umowę z winy pracownika ze skutkiem natychmiastowym i bez zachowania okresu wypowiedzenia.

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego

Wszystkie omówione typy badań lekarskich kończą się wystawieniem orzeczenia o braku lub o istnieniu przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. Odwołanie od orzeczenia lekarskiego przysługuje zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi. Na złożenie odwołania masz 7 dni od daty jego otrzymania. Pisemne odwołanie od orzeczenia lekarskiego należy złożyć u lekarza, który to orzeczenie wystawił. On w ciągu kolejnych 7 dni przekaże je wraz z całą niezbędną dokumentacją właściwym organom.

Pracownik, którego dotyczy odwołanie, w ciągu 14 dni zostanie poddany ponownym badaniom. Orzeczenie wydane w tym trybie jest ostateczne.

Kto pokrywa koszty badań pracowniczych?

Skierowanie na badanie wstępne, okresowe i kontrolne wystawia pracodawca i to on ponosi koszty z nimi związane. Dodatkowo pracownikowi już zatrudnionemu przysługuje zwrot kosztów podróży, jeśli konieczny jest przejazd do innego miasta. Kandydatowi do pracy na danym stanowisku taki przywilej się nie należy.

Odkryj więcej artykułów