Umowa o pracę: różne rodzaje i co powinna zawierać

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 30 września 2021

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Po pozytywnym przejściu procesu rekrutacji pomiędzy pracownikiem a pracodawcą jest zawierana umowa o pracę. W prawie polskim umowa o pracę jest zawierana na piśmie. Jest ona wyrazem woli wykonywania przez pracownika pracy na rzecz pracodawcy. Pracodawca zgodnie z nią zobowiązuje się wypłacać pracownikowi odpowiednie wynagrodzenie. Pracownik powinien otrzymać ją do podpisania przed podjęciem pracy. Umowa o pracę stanowi zbiór ustaleń zawartych pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, a za jej pośrednictwem dokumentowane są podstawowe kwestie dotyczące organizacji pracy. Wszelkie szczegółowe regulacje prawne dotyczące umowy o pracę są zawarte w Kodeksie Pracy.

Dzięki temu artykułowi dowiesz się:

  • co powinna zawierać umowa o pracę;

  • jakie rodzaje umów o pracę obowiązują w naszym kraju;

  • w jaki sposób rozwiązać umowę o pracę.

Co powinna zawierać umowa o pracę

Umowa o pracę zawierana jest w formie pisemnej. Określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki płacy i pracy, a w szczególności:

  • rodzaj pracy – stanowisko, rodzaj czynności, funkcję;

  • miejsce wykonywania pracy;

  • wysokość wynagrodzenia;

  • wymiar czasu pracy – pełny lub niepełny wymiar godzin;

  • termin rozpoczęcia pracy.

Rodzaje umów o pracę

Umowa o pracę jest dokumentem zawieranym pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Cechuje ją wzajemność, co oznacza, że jedna strona zobowiązuje się do wykonywania świadczeń w zamian za świadczenia drugiej strony. Umowę zawiera się na okres próbny, na czas określony lub na czas nieokreślony.

Umowa na okres próbny

Umowa na okres próbny jest zawierana na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. Podczas okresu próbnego pracodawca ma możliwość sprawdzenia kwalifikacji pracownika. Z kolei dla pracownika jest to czas, gdy poznaje zespół i zasady panujące w nowym środowisku oraz uczy się wykonywania nowych obowiązków.

Zawarcie z tym samym pracownikiem ponownej umowy na okres próbny jest możliwe:

  • jeżeli pracownik ma być zatrudniony do wykonywania innych obowiązków;

  • jeżeli pracownik ma być zatrudniony do wykonywania tych samych obowiązków, a od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy minęły co najmniej 3 lata (zawarcie umowy w tym trybie może mieć miejsce tylko jeden raz).

Wypowiedzenie umowy na okres próbny

W przypadku umowy o pracę zawartej na okres próbny okres wypowiedzenia jest uzależniony od czasu jej trwania:

  • Umowa na okres próbny trwająca do 2 tygodni – czas wypowiedzenia 3 dni robocze.

  • Umowa na okres próbny trwająca powyżej 2 tygodni – czas wypowiedzenia 1 tydzień.

  • Umowa na okres próbny trwająca 3 miesiące – czas wypowiedzenia 2 tygodnie.

Umowa na czas określony

Umowa na czas określony charakteryzuje się tym, że jest zawierana na z góry założony okres. Umowa na czas określony nie może zostać zawarta na czas przekraczający 33 miesiące. W okresie 33 miesięcy nie mogą być też zawarte więcej niż 3 umowy. Jeżeli okres 33 miesięcy zostanie przekroczony bądź w tym czasie zawarte zostaną więcej niż 3 umowy, pracownik automatycznie zostaje zatrudniony na umowę na czas nieokreślony.

Sytuacja ta nie ma zastosowania:

  • jeżeli pracownik został zatrudniony na okres zastępstwa za innego pracownika;

  • jeżeli wykonywana praca ma charakter dorywczy bądź sezonowy;

  • jeżeli czas wykonywania pracy jest określony czasem trwania kadencji;

  • jeżeli pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie.

Umowa na czas określony zawarta ze wskazaniem przyczyn obiektywnych, leżących po stronie pracodawcy, musi w ciągu 5 dni zostać zgłoszona do okręgowego inspektora pracy. W zawiadomieniu należy wskazać przyczynę zawarcia takiej umowy.

Umowa na okres próbny nie jest wliczana do limitu czasu trwania umowy na czas określony i limitu tych umów.

Jeżeli w okresie trwania umowy na czas określony pracodawca i pracownik postanowią przedłużyć okres wykonywania pracy, to uważa się, że od dnia następującego po zakończeniu dotychczasowej umowy została zawarta kolejna umowa. Jest ona wliczana do limitu umów możliwych do zawarcia na czas określony. W przypadku, gdy będzie to już czwarta umowa lub okres łącznego trwania umów na czas określony przekroczy limit 33 miesięcy, przyjmuje się, że pracownik zgodnie z prawem został zatrudniony na czas nieokreślony.

Wypowiedzenie umowy na czas określony

Rozwiązanie umowy na czas określony następuje wraz z terminem jej zakończenia. Wyjątek stanowi umowa zawarta na dłużej niż 1 miesiąc z pracownicą będącą w ciąży. Jeśli umowa kończyłaby się po upływie 3 miesiąca ciąży, ulega automatycznemu przedłużeniu do dnia porodu.

Możliwe jest również wypowiedzenie umowy zawartej na czas określony przed terminem jej zakończenia.

  • W przypadku zatrudnienia na czas krótszy niż 6 miesięcy okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie.

  • W przypadku zatrudnienia na okres dłuższy niż 6 miesięcy, ale krótszy niż 3 lata, okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc.

  • W przypadku zatrudnienia na okres dłuższy niż 3 lata okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące.

Dopuszcza się również wypowiedzenie umowy za porozumieniem stron oraz bez wypowiedzenia.

Umowa na czas nieokreślony

Umowa na czas nieokreślony to najbardziej pożądana wśród pracowników forma umowy. Jak sama nazwa wskazuje, jest zawierana bezterminowo, dzięki czemu daje pracownikowi poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. Umowa na czas nieokreślony daje gwarancję wynagrodzenia na poziomie płacy minimalnej lub jej części odpowiedniej do wymiaru czasu pracy.

Rozwiązanie umowy o pracę na czas nieokreślony

Rozwiązanie umowy o pracę na czas nieokreślony może nastąpić

  • za porozumieniem stron;

  • przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia;

  • przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia.

W przypadku oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umowy zawartej na czas nieokreślony bez zachowania okresu wypowiedzenia konieczne jest:

  • sporządzenie oświadczenia na piśmie;

  • zawarcie przyczyny wypowiedzenia;

  • zawarcie na końcu oświadczenia pouczenia o przysługującym pracownikowi prawie do odwołania się do sądu pracy.

Umowę zawartą na czas nieokreślony może wypowiedzieć zarówno pracodawca jak i pracownik. W przypadku zachowania okresu wypowiedzenia jest on uzależniony od długości trwania stosunku pracy.

  • W przypadku zatrudnienia przez czas krótszy niż 6 miesięcy okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie.

  • W przypadku zatrudnienia przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, ale krótszy niż 3 lata, okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc.

  • W przypadku zatrudnienia przez co najmniej 3 lata okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące.

Wypowiedzenie można dostarczyć osobiście lub przesyłką poleconą za potwierdzeniem odbioru.

Jeżeli wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony następuje z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników, pracodawca może skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, najwyżej jednak do 1 miesiąca. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia.

W związku z wypowiedzeniem umowy o pracę pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

W okresie co najmniej dwutygodniowego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę pracownikowi przysługuje zwolnienie na poszukiwanie pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia: 2 dni robocze – w okresie wypowiedzenia dwutygodniowego i jednomiesięcznego, 3 dni robocze – w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia.

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia gwarantuje uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron

Nie zawsze rozwiązanie umowy o pracę jest złym doświadczeniem. Czasem dzieje się tak, że pracownik rezygnuje z pracy, a pracodawca, choć żałuje utraty doskonałego pracownika, sprzyja tej decyzji. Przyczyn takiej sytuacji może być wiele. Czasem zmiana pracy jest wywołana zmianą miejsca zamieszkania, a czasem możliwością rozwoju kariery w innej firmie. Jeżeli rozwiązanie umowy o pracę odbyło się w atmosferze wzajemnego zrozumienia, a pracownika, współpracowników i pracodawcę łączą dobre relacje, miłym gestem będzie podziękowanie za współpracę.

Dowiedz się więcej: Jak napisać podziękowanie za współpracę. Wzór i przykłady.

Odkryj więcej artykułów