Rezygnacja z pracy a opieka nad rodzicem

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 31 maja 2022

Zespół redakcyjny Indeed to zróżnicowana grupa utalentowanych autorów, analityków i ekspertów, którzy na podstawie danych i analiz Indeed opracowują porady przydatne na ścieżce kariery zawodowej.

Całodzienna opieka nad osobą schorowaną lub niepełnosprawną to ogromne wyzwanie, zwłaszcza gdy tą osobą jest ktoś bliski. Zapewnienie opieki nad rodzicem może wiązać się z koniecznością rezygnacji z pracy. Jeśli jesteś w podobnym położeniu i nie bierzesz pod uwagę oddania bliskiego do specjalistycznego zakładu opiekuńczego, ale chcesz samodzielnie sprawować nad nim pieczę w domu, sprawdź, na jaką pomoc systemową możesz liczyć.

Czy jedynym rozwiązaniem jest rezygnacja z pracy? Czy przysługuje Ci wsparcie finansowe, które zrekompensuje utratę posady? Jak będzie wyglądała Twoja przyszła emerytura? Odpowiedź na te i inne pytania znajdziesz w niniejszym artykule.

Opieka nad schorowanym rodzicem to obowiązek czy dobra wola?

W myśl art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci są zobowiązani do wzajemnego wspierania się i okazywania szacunku. Pod tymi pojęciami należy rozumieć zarówno wsparcie duchowe, emocjonalne, jak i materialne czy finansowe (czego najlepszym przykładem jest obowiązek alimentacyjny).

Pomimo obowiązku niesienia wzajemnej pomocy prawodawca nie nakłada na dorosłe dziecko przymusu sprawowania opieki nad schorowanym rodzicem. Fakt podjęcia takiego zadania wiąże się raczej z poczuciem obowiązku, wynikającym z więzi rodzinnych, a pomoc niesiona niedołężnemu powinna być dobrowolna i bezinteresowna.

Bywają jednak sytuacje, gdy rodzic może dochodzić swoich praw w stosunku do dorosłego dziecka. Zgodnie z art. 128, 129 i 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy rodzic znajduje się w niedostatku (całkowicie utracił dochody lub te, które otrzymuje, nie są wystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych), może domagać się od dziecka alimentów. Jeżeli sąd je zasądzi, a dziecko uchyla się od ich płacenia, może podlegać odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 209 Kodeksu karnego (uchylanie się od alimentów). Gdy dorosłe dziecko pozostawi nieporadnego i niesamodzielnego życiowo rodzica bez opieki i środków do życia, może ponieść karę z tytułu art. 210 Kodeksu karnego (porzucenie osoby nieporadnej).

Specjalny zasiłek opiekuńczy

Osoba, która porzuca zatrudnienie lub nie podejmuje się pracy zarobkowej, ponieważ poświęca się opiece, może liczyć na pomoc finansową w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego (reguluje to Ustawa o świadczeniach rodzinnych). W 2022 roku wysokość tego zasiłku wynosi 620 zł i jest on przyznawany od momentu wpłynięcia prawidłowo wypełnionego wniosku do końca okresu zasiłkowego (obecnie jest liczony od 1 listopada 2021 do 31 października 2022). Wyjątek stanowi sytuacja, gdy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na podstawie którego przyznaje się specjalny zasiłek opiekuńczy, zostało wydane na czas określony — w takim wypadku świadczenie przysługuje na okres ważności orzeczenia.

Kto może go pobierać?

Zasiłek przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (świadczący o pokrewieństwie 1. i 2. stopnia, np. rodzic i dziecko), jak również małżonkom, gdy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z niej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dorosłym.

Jeżeli o zasiłek stara się rolnik lub mieszkaniec gospodarstwa rolnego, warunkiem uzyskania pomocy jest zaświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a jeśli nie jest się właścicielem gospodarstwa, lecz jego mieszkańcem — zaświadczenie o zaprzestaniu wykonywania prac w tym gospodarstwie.

Osoba wymagająca opieki musi posiadać orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie o niepełnosprawności, które wiąże się z pewnymi wskazaniami:

  • konieczność długotrwałej lub stałej opieki;

  • konieczność pomocy ze strony innej osoby ze względu na znaczne ograniczenia w zakresie samodzielnej egzystencji;

  • konieczność stałego współudziału w procesie rehabilitacji, leczenia lub edukacji (ma to zastosowanie głównie wobec rodziców i opiekunów dzieci niepełnoletnich).

Jakie są ograniczenia?

Podstawowym kryterium uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest kryterium dochodowe. Łączny dochód osób niosących pomoc i korzystających z niej nie może przekraczać kwoty 764 zł na osobę (do dochodu rodziny wliczają się kwoty uzyskane przez małżonków lub partnerów wspólnie wychowujących dzieci).

W niektórych przypadkach zasiłek może zostać przyznany, nawet gdy kryterium dochodowe zostanie przekroczone. Ma to miejsce, gdy przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, a obecne kryterium dochodowe jest przekroczone o kwotę niższą lub równą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu.

Specjalny zasiłek opiekuńczy nie zostanie przyznany, gdy osoba sprawująca opiekę:

  • ma przyznaną emeryturę, rentę, rentę socjalną, rodzinną, świadczenie przedemerytalne lub pokrewne świadczenie;

  • już pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek dla opiekuna;

  • legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zapomoga nie zostanie też przyznana, jeśli osoba wymagająca opieki została umieszczona w ośrodku zapewniającym całodobową opiekę (i korzysta z jego usług więcej niż 5 dni w tygodniu), ktoś pobiera na nią już wcześniejszą emeryturę, specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie na opiekę za granicą.

Opieka nad rodzicem a przyszła emerytura

Gdy rodzic, nad którym była sprawowana opieka, umrze, opiekun może się starać o świadczenie przedemerytalne lub zasiłek dla bezrobotnych. W przypadku tego drugiego niezbędne jest zarejestrowanie się w urzędzie pracy oraz dostarczenie dowodów o pobieraniu specjalnego zasiłku opiekuńczego co najmniej przez rok w ciągu ostatnich 18 miesięcy.

Po wygaśnięciu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a zanim ustanie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, opiekun może się starać o świadczenie przedemerytalne — w momencie gdy skończy 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni). Musi jednak dodatkowo udowodnić fakt odprowadzania składek emerytalnych co najmniej przez 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni) i pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy co najmniej przez rok. Na zgłoszenie się do urzędu pracy były opiekun ma wyznaczone 60 dni. Jeśli przekroczy ten termin, świadczenie przedemerytalne nie zostanie mu przyznane.

Prawodawca nie przewidział możliwości włączenia lat sprawowania opieki nad niepełnosprawnym do stażu pracy. Niewykonywanie pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad chorym z I grupą inwalidzką lub niepełnosprawnym w znacznym stopniu (niezdolnym do samodzielnej egzystencji) może jednak zostać zaliczone do okresu nieskładkowego, w wymiarze maksymalnie 6 lat.

A jeśli nie chcesz zrezygnować z pracy?

Opieka nad schorowanym rodzicem to ciężka praca na pełen etat, zwłaszcza przewlekle chorym. Niekiedy sytuacja życiowa i materialna nie pozwala opiekunowi na rezygnację z etatu. W takim wypadku dobrze jest, jeśli obowiązek opieki spoczywa na większej ilości osób. Jeżeli nie są to osoby bliskie (np. rodzeństwo), można skorzystać z profesjonalnej pomocy domowych pielęgniarek, opiekunek lub rehabilitantów. Ponadto osobom starszym dotkniętym różnymi dolegliwościami, przysługuje wsparcie ze strony miejskich ośrodków pomocy społecznej.

Ustawodawca przewiduje także prawo do zwolnienia lekarskiego z tytułu sprawowania opieki nad schorowanym rodzicem. Wymiar tego zwolnienia to 14 dni w ciągu roku. Można je wykorzystać w całości lub podzielić, w zależności od potrzeb.

Gdy zdecydujesz się poświęcić swój czas schorowanemu członkowi rodziny, może się okazać, że jedynym wyjściem będzie rezygnacja z pracy, a opieka nad rodzicem stanie się dla Ciebie pełnoetatowym zajęciem. Jeśli spełnisz określone warunki, możesz liczyć na specjalny zasiłek opiekuńczy.

Odkryj więcej artykułów