Poszukiwanie pracy

Przyczyny i rodzaje bezrobocia

7/13/2021

Bezrobocie to powszechny problem, którego doświadczają pracownicy i specjaliści z różnych branż. Istnieje wiele przyczyn bezrobocia, które utrudniają lub uniemożliwiają znalezienie lub utrzymanie pracy. Aby uniknąć znalezienia się w podobnej sytuacji, musisz wiedzieć, jakie są rodzaje bezrobocia oraz jak im zapobiegać. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest bezrobocie i przybliżamy kilka kategorii bezrobocia, z którymi osoby poszukujące pracy mierzą się najczęściej.

Co to jest bezrobocie – definicja

W polityce gospodarczej termin bezrobocie opisuje część populacji w wieku produkcyjnym, dla której w danym momencie nie ma wolnych miejsc pracy. W większości przypadków w statystykach uwzględnia się tylko te osoby, które oficjalnie zarejestrowały się jako bezrobotne w Urzędzie Pracy. Niestety liczba niezgłoszonych przypadków jest często wyższa, ponieważ osoby, które nie wykazują chęci do pracy, zazwyczaj nie rejestrują się jako bezrobotne. Na tej podstawie bezrobocie można podzielić na dwie kategorie:

  • Bezrobocie przymusowe: Bezrobocie wynikające z niedostatecznego popytu globalnego. Dotyka ludzi zdolnych do pracy, którzy mimo chęci nie są w stanie znaleźć zatrudnienia.
  • Bezrobocie dobrowolne: Zjawisko, w wyniku którego osoba zdolna do pracy nie wykazuje chęci znalezienia zatrudnienia. Jedną z przyczyn bezrobocia z wyboru jest możliwość korzystania z zasiłków i pomocy społecznej, która przysługuje osobom bez pracy.

Formą pośrednią przedstawionych wyżej rodzajów bezrobocia może być bezrobocie związane z niedopasowaniem kwalifikacji, które powoduje, że osoby poszukujące pracy nie przyjmują oferty od pracodawcy, ponieważ bardzo mocno odbiega ona od ich profilu zawodowego lub oczekiwań płacowych. Ta forma jest zazwyczaj tymczasowa, ponieważ takie osoby po prostu kontynuują poszukiwania.

Dowiedz się więcej: Jak poradzić sobie z utratą pracy?

Rodzaje bezrobocia

Oprócz bezrobocia dobrowolnego i niedobrowolnego, zagadnienie można również podzielić na inne rodzaje i grupy:

Bezrobocie frykcyjne

Bezrobocie frykcyjne to tymczasowa forma bezrobocia występująca w momencie, gdy osoba poszukuje nowej pracy. Alternatywne terminy dla tego wariantu to fluktuacja lub bezrobocie poszukiwawcze. Z jednej strony może być dobrowolne, gdy pracownicy rezygnują z własnej woli lub niedobrowolne, gdy pracodawca podejmuje decyzję o rozwiązaniu współpracy z pracownikami.

Z punktu widzenia gospodarki taka sytuacja nie powinna trwać zbyt długo. Jest to okres przejściowy i krótkotrwały. Okres poszukiwania pracy w przypadku osób dotkniętych bezrobociem frykcyjnym wynosi zazwyczaj do trzech miesięcy. Jeśli osoba, której dotyczy bezrobocie frykcyjne, nie ma jeszcze perspektyw na nową pracę, czas ten powinna wykorzystać na składanie podań i rozmowy z nowymi pracodawcami. Tego rodzaju bezrobocia nie da się całkowicie uniknąć i dlatego jest ono stałą częścią rynku pracy.

Bezrobocie sezonowe

W niektórych branżach bezrobocie sezonowe jest nieuniknione. Mowa tu w szczególności o przedsiębiorstwach, które mogą funkcjonować tylko w określonych porach roku. Są nimi na przykład przedsiębiorstwa budowlane działające głównie w lecie lub obiekty turystyczne w kurortach narciarskich prosperujące w zimie.

Niektóre branże i firmy starają się zminimalizować negatywne skutki bezrobocia sezonowego. W sektorze budowlanym istnieje sezonowy dodatek za krótki czas pracy (dawniej zwany dodatkiem za złą pogodę). Jest on wypłacany za miesiące o niskiej rotacji lub okresy, gdy praca jest niemożliwa. W zależności od branży dodatek przysługuje od listopada lub grudnia do końca marca.

Bezrobocie koniunkturalne

Ta forma bezrobocia ma swoje korzenie w ogólnej sytuacji rynkowej. W czasie dekoniunktury rynkowej lub recesji spada popyt na towary. W rezultacie często dochodzi do redukcji miejsc pracy spowodowanej mniejszym zapotrzebowaniem na artykuły lub usługi. Z reguły takie wahania mają charakter krótko- lub średnioterminowy, a cykl koniunkturalny szybko powraca do normy. Jeśli po dłuższym czasie sytuacja na rynku nie zacznie się poprawiać, może to grozić depresją i masowym bezrobociem.

Bezrobocie strukturalne

Bezrobocie strukturalne odnosi się zazwyczaj do konkretnych branż na rynku pracy. Powstaje, gdy w systemie zachodzi strukturalna i długoterminowa zmiana, która wpływa na zachowania konsumentów w zakresie popytu. Nowe technologie lub procedury również mogą powodować bezrobocie strukturalne, na przykład wtedy, gdy procesy są optymalizowane i w rezultacie potrzeba mniej pracowników niż wcześniej. W tym rodzaju bezrobocia kluczowe mogą się okazać tendencje, takie jak zwiększony popyt na produkty zrównoważone, który jednocześnie zmniejsza popyt na produkty niespełniające tych kryteriów.

Jest ono podobne do bezrobocia frykcyjnego, jednak obejmuje znacznie większą liczbę osób, a często nawet całe obszary geograficzne. Jest przez to również trudniejsze do zniwelowania oraz utrzymuje się przez dłuższy czas. Nieumiejętne zarządzanie gospodarką na terenie, gdzie występuje ten rodzaj bezrobocia, może prowadzić to wystąpienia bezrobocia patologicznego.

Bezrobocie patologiczne

Bezrobocie patologiczne, zwane również strukturalno-patologicznym, jest następstwem bezrobocia strukturalnego. Jest to utrwalenie się w środowisku bezrobotnych postawy beznadziejności spowodowanej brakiem możliwości znalezienia zatrudnienia. W efekcie osoby dotknięte tym problemem tracą motywację do pracy i na stałe rezygnują z poszukiwania jej, trwale godząc się ze statusem bezrobotnego. Swoje starania kierują w stronę zasiłków i pozyskania pomocy finansowej w formie świadczeń społecznych.

Bezrobocie technologiczne

Jest to rodzaj bezrobocia strukturalnego. Ma miejsce wtedy, gdy pracodawcy decydują się na wprowadzenie do swoich firm innowacji, a pracownicy nie mają odpowiednich umiejętności, by temu sprostać. Przedsiębiorca jest w takiej sytuacji zmuszony do rozwiązania współpracy z pracownikami i zatrudnienie nowych, którzy mają odpowiednią wiedzę umożliwiającą obsługę specjalistycznych maszyn lub komputerów.

Dowiedz się więcej: Czym są kompetencje cyfrowe?

Bezrobocie fikcyjne

Jest to sytuacja, w której osoby zarejestrowane w urzędach pracy jako bezrobotne tak naprawdę wykonują pracę „na czarno”. Pobierają zarówno świadczenia od państwa, jak i wynagrodzenie z miejsca nielegalnego zatrudnienia. Dzieje się tak na przykład w sytuacji, gdy pracownik chce uniknąć płacenia podatków.

Bezrobocie pokoleniowe

Ten rodzaj bezrobocia dotyka zazwyczaj całe rodziny. Jest ono spowodowane przekazywaniem negatywnych wzorców związanych z długotrwałym bezrobociem z pokolenia na pokolenie. Bezrobocie pokoleniowe może prowadzić do znacznego pogorszenia się sytuacji ekonomicznej rodziny, a w efekcie prowadzić do ubóstwa i destabilizacji życia rodzinnego.

Bezrobocie – najważniejsze fakty

Rynek pracy oraz bezrobocie stanowią niemałe wyzwanie dla każdej partii rządzącej. W ostatnim czasie nastąpiły jednak pewne zmiany na lepsze. Pod koniec lat 90. stopa bezrobocia w naszym kraju systematycznie rosła, osiągając najwyższy poziom w 2002 roku – było to prawie 20%. W kolejnych latach następowały ogromne wahania, ale pod koniec 2010 roku uwidoczniła się szybka tendencja spadkowa i wskaźniki bezrobocia systematycznie malały.

W 2020 roku wskaźnik dla Polski wyniósł 3,2%, czyli znacznie poniżej średniej unijnej wynoszącej 7,1%. Tym samym Polska znalazła się na drugim miejscu wśród wszystkich badanych krajów Unii Europejskiej, po Czechach z wynikiem 2,6% i przed Niemcami z wynikiem 3,8%. Wydaje się więc, że Polska ma stopę bezrobocia pod kontrolą. W 2019 roku wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20-64 lata wyniósł 73%, w pełni realizując cele unijne. Oto jakie podgrupy bezrobocia możemy wyróżnić w naszym kraju:

Bezrobocie według grup ludności

Przez długi czas bezrobocie wśród młodzieży było uważane za poważny problem. W 2015 roku stopa bezrobocia osób w wieku 24-64 lata wynosiła 8,8%, natomiast wśród młodszej populacji w wieku 15-24 lata była znacznie wyższa i osiągnęła 27,3%. Wydaje się, że ta przepaść powoli się wyrównuje: w 2019 roku ogólna stopa bezrobocia wyniosła 3,3%, a stopa bezrobocia wśród młodzieży 9,8%.

Mimo tego wciąż można zaobserwować wysoki poziom emigracji do innych krajów Unii, szczególnie wśród młodych ludzi. Jedną z przyczyn mogą być stosunkowo niskie płace w wielu regionach kraju. Emigracja spowodowała niedobór wykwalifikowanych pracowników, który jest odczuwalny do dziś.

Bezrobocie według regionów

W Polsce stopy bezrobocia są bardzo zróżnicowane w zależności od regionu. Istnieją tzw. wyspy, gdzie popyt i podaż na pracę są niezwykle zrównoważone i jest bardzo mało bezrobotnych. W innych regionach natomiast występuje masowe bezrobocie i często bardzo niskie płace. Przykładem może być województwo mazowieckie. Podczas gdy powiat warszawski cieszy się bardzo niską stopą bezrobocia wynoszącą zaledwie 4,0%, w regionie szydłowieckim bez pracy pozostaje aż 36,7%. To wyraźnie pokazuje różnicę między obszarami wiejskimi i miejskimi.

Spadek bezrobocia

Musisz wiedzieć, że bezrobocie jest częścią polityki gospodarczej. Celem gospodarki jest utrzymanie zatrudnienia na jak najwyższym poziomie i stworzenie wystarczającej liczby odpowiednich stanowisk dla części społeczeństwa zdolnej do pracy. W przypadku osiągnięcia idealnej równowagi pomiędzy dostępnymi miejscami pracy a pracownikami mówimy o pełnym zatrudnieniu. Stopa bezrobocia jest wtedy bardzo niska, nie przekracza kilku procent. Punktem zwrotnym dla Polski w kwestii zmniejszenia bezrobocia było przystąpienie do Unii Europejskiej w 2004 roku. Od tego momentu stopa bezrobocia zaczęła powoli, ale sukcesywnie spadać, czemu towarzyszył stały wzrost gospodarczy i rosnący produkt krajowy brutto.

Powodem tego jest m.in. wzrost funduszy spójności UE oraz rosnący eksport do innych krajów Unii, któremu zdecydowanie sprzyjają otwarte granice. W 2012 roku Polska była gospodarzem Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej, co dało gospodarce i turystyce kolejny impuls do rozwoju. W tym kontekście zainwestowano ponad 21,3 mld euro w poprawę infrastruktury, co przyniosło korzyści także dla branży turystycznej oraz zwiększyło ilość miejsc pracy w tym sektorze.

Zasiłek dla bezrobotnych

Opiekę nad bezrobotnymi sprawują Publiczne Służby Zatrudnienia zrzeszające wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy. Wspierają one zarówno firmy, jak i osoby poszukujące pracy. Pracownicy mogą tam na przykład skorzystać z doradztwa zawodowego. Instytucja przejmuje szereg innych ważnych zadań:

  • Pomoc w poszukiwaniu pracy
  • Wypłata zasiłku dla bezrobotnych
  • Oferowanie staży, szkoleń i pracy za 1 euro
  • Przygotowanie zawodowe w miejscu pracy
  • Pożyczka szkoleniowa
  • Wspieranie działalności gospodarczej

Jeśli pracujesz przez określony czas i opłacasz składki na Fundusz Pracy, w większości przypadków masz prawo do zasiłku dla bezrobotnych przez okres do dwunastu miesięcy. W zależności od wymiaru czasu pracy i kilku innych czynników wynagrodzenie wynosi od 779 zł do 1 489 zł brutto miesięcznie. To świadczenie z założenia ma tylko początkowo pomóc osobie bezrobotnej, a zatem w najlepszym przypadku stanowi rozwiązanie tymczasowe.

Powiązane

Zobacz więcej 

Praca w domu: 12 najlepszych prac online, które można wykonywać z domu

Dowiedz się, jakie są najlepsze oferty pracy z domu i na jakie wynagrodzenie możesz liczyć, wykonując pracę online.

Jak zostać programistą – wymagania i specjalizacje

Dowiedz się, jak zostać programistą i poznaj różne ścieżki kariery w tym zawodzie, od front-endu i gier wideo, aż po pracę z bazami danych.