Godziny nocne w pracy – kompendium wiedzy

Autor: Zespół redakcyjny Indeed

Opublikowano 9 grudnia 2021

W skład zespołu redakcyjnego Indeed wchodzą różni i utalentowani autorzy, analitycy eksperci. Wykorzystują oni dane Indeed, aby dostarczać użyteczne wskazówki, które pomagają w rozwoju kariery.

Godziny nocne w pracy nie są dla każdego. Praca w takim systemie zmianowym łączy się bowiem z wykonywaniem obowiązków w ramach czasowych trwających od 21:00 do 7:00. Dla sporej części osób jest to czas odpoczynku i regeneracji przed codzienną pracą. Wszystko ma jednak swoje dobre i złe strony, także godziny nocne w pracy, co dokładnie wyjaśniamy poniżej. Zapraszamy do lektury!

Definicja pracy w godzinach nocnych

Kodeks pracy, a dokładniej artykuł 151 tego aktu normatywnego, określa, kim jest pracujący w porze nocnej i wyznacza czas, kiedy ona trwa. Sama praca w nocy mieści się w ośmiu godzinach – od 21:00 do 7:00, z kolei pracownik ją wykonujący to osoba, której „rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy”.

Podsumowując, pracujący w porze nocnej to ktoś, kto ma stałą, określoną liczbę godzin nocnych.

Plusy i minusy pracy w godzinach nocnych

Praca w nocy może mieć swoje pozytywne, jak i negatywne aspekty. Do minusów nocnej zmiany można zaliczyć:

  • zazwyczaj konieczne jest posiadanie prawa jazdy oraz własnego samochodu, z uwagi na mniej aktywną działalność transportu zbiorowego w nocy,

  • mniej czasu na codzienne obowiązki (to szczególnie ważne w momencie, gdy trzeba załatwić sprawy w instytucjach państwowych, które działają w określonych dniach i godzinach),

  • zaniedbanie zobowiązań rodzinnych oraz towarzyskich.

To dość istotne argumenty za tym, aby pozostać przy dziennym trybie pracy. Nie można zapominać jednak o plusach, które mogą zaważyć na wyborze godzin nocnych w pracy:

  • dodatki płacowe,

  • praca w trybie nocnym nie ma zazwyczaj presji czasu,

  • w wielu przypadkach mniejszy nacisk na obowiązki ze strony przełożonych,

  • mniejszy kontakt ze współpracownikami, co może być przydatne dla introwertyków,

  • płynniejszy ruch na drogach, co oznacza szybszy i bardziej ekonomiczny dojazd do pracy.

Jak widzisz, praca w nocy ma nie tylko same złe strony. Wszystko sprowadza się do osobistych preferencji, umiejętności zarządzania czasem i organizacji życia codziennego. Jeśli preferujesz aktywność nocną, to warto zastanowić się nad nocnymi zmianami, tym bardziej że przysługuje za nie dodatek płacowy.

Warto dodać, że każdy człowiek ma swój własny, wewnętrzny zegar biologiczny, co łączy się z różną aktywnością mózgu i innym rytmem snu oraz czuwania. Jedne osoby efektywniej pracują w nocy, a inne w dzień.

Dodatek finansowy za pracę w nocy

Kodeks pracy reguluje nie tylko to, kiedy obowiązują godziny nocne w pracy, ale i określa, jaka jest wartość dodatku płacowego za ich wypracowanie. Według ustawodawcy: „Pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów”.

Przepisy często brzmią skomplikowanie. W ramach uproszczenia, przedstawiamy przykład wyliczenia.

Pracownik w październiku 2021 roku wypracował 10 godzin w trybie nocnym. Dodatek, który mu przysługuje, to 33,33 zł brutto. Wynika to z prostego obliczenia: 2800 zł (minimalne wynagrodzenie) / 168 (liczba godzin pracy w miesiącu) x 20% x 10 godzin.

Dodatek za wynagrodzenie pracy w porze nocnej przysługuje jedynie za przepracowanie pełnej godziny. W przypadku, gdy pracownik wykona swoje obowiązki w trzy i pół godziny podczas nocnej zmiany to otrzyma zapłatę jedynie za trzy godziny.

Pracownik pracujący na stałe poza miejscem pracy, czyli np. w home office, może otrzymać dodatek w formie ryczałtu zamiast dodatku płacowego. Jego wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy nocą. Gdyby pracodawca ustalił go na zbyt niskim poziomie, pracownik ma prawo zażądać od swojego przełożonego zapłaty różnicy w dodatkowym wynagrodzeniu za nocne godziny pracy.

Praca nocą a nadgodziny

W momencie planowania pracy pracodawca musi pamiętać o bezwarunkowym wypłaceniu swoim podwładnym dodatku za każdą godzinę przepracowaną przez nich w nocy. Same nadgodziny, powstałe podczas nocnej zmiany, pracownik może odebrać w formie czasu wolnego albo uzyskać za nie stosowne wynagrodzenie – w tej kwestii podwładny powinien porozumieć się z przełożonym.

Perspektywy na 2022 rok

Minimalne wynagrodzenie w 2022 roku wyniesie prawdopodobnie 3010 zł brutto. Wraz ze wzrostem minimalnej pensji wzrasta również wysokość dodatku za godziny nocne. Tym samym pracownik, który przepracuje nocą 10 godzin w październiku 2022 roku, otrzyma 35,83 zł dodatku. Ponadto wysokość dodatku za pracę w nocy może być większa – pracodawca może ustalić jego wartość na wyższym poziomie. Warto o tym pamiętać, bo praca w nocy czasami wiąże się z dużym ryzykiem zawodowym.

Ryzyko pracy w nocy

Praca nocną porą może być obarczona ryzykiem zagrożenia zdrowia i życia pracowników. Taki niebezpieczny zawód wykonuje np. technik utrzymania obiektu. W jego przypadku możliwe jest porażenie prądem, uszkodzenie ciała w wyniku pracy na wysokości czy obrażenia w przypadku wybuchu pożaru lub wycieku szkodliwych substancji. Jak przeciwdziałać takim sytuacjom? Najważniejszym narzędziem są ciągłe szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, a także wprowadzenie obowiązku meldunku w konkretny sposób i o właściwym czasie. Brygadzista odpowiadający na raport będzie miał pełną kontrolę nad tym, co dzieje się w budynku. Niezwykle istotny jest również wypoczynek po dyżurze oraz przestrzeganie przez pracodawcę zapisu Kodeksu pracy mówiącego, że wysoce niebezpieczne stanowisko można pełnić maksymalnie przez osiem godzin nocnych.

Zakazy i przeciwwskazania do pracy w nocy

Praca w godzinach nocnych wymaga od osoby ją wykonującej pełnego skupienia, a także dobrej kondycji fizycznej. W niektórych sytuacjach prawo wyklucza możliwość realizacji obowiązków służbowych w nocy – dotyczy to:

  • kobiet w ciąży,

  • pracowników, którzy opiekują się dzieckiem do lat 4 (chyba że sami wyrażą wolę pracy na nocne zmiany); jeśli oboje pracowników opiekuje się dzieckiem i są zatrudnieni w firmie, gdzie rozkład pracy przewiduje godziny nocne, to jedno z nich może skorzystać z prawa do niepracowania o tej porze,

  • pracowników młodocianych, czyli osób pomiędzy 15 a 18 rokiem życia,

  • osób o złym stanie zdrowia,

  • pracowników niepełnosprawnych.

Od wytycznych Kodeksu pracy są jednak wyjątki. Dotyczy to np. osób niepełnosprawnych, które pod pewnymi warunkami mogą pracować w nocy.

Niepełnosprawność a praca w godzinach nocnych

Osoby z niepełnosprawnością niekiedy mają duży problem ze znalezieniem pracy, która zapewni im stały, pewny dochód. Z jednej strony pracodawców przekonuje możliwość dofinansowania stanowiska zawodowego z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a z drugiej zniechęca konieczność adaptacji miejsca pracy. Aktywizacja zawodowa tej grupy społecznej sprowadza się często do stopnia niepełnosprawności – im lepsza kondycja zdrowotna, tym większa szansa na zatrudnienie, także w nocy. Kiedy pracodawca może zatrudnić osobę niepełnosprawną w trybie nocnym? Istnieją dwa wyjątki.

  • Osoba niepełnosprawna zostanie zatrudniona na stanowiskach związanych z ochroną mienia, czyli będzie pełnić funkcję ochroniarza, stróża, portiera, dozorcy lub strażnika.

  • Osoba niepełnosprawna sama wyrazi we wniosku chęć pracy w godzinach nocnych.

Musi ona wyrazić wolę zatrudnienia w nocy, a potem przejść odpowiednie badania, które nie wykażą żadnych przeciwwskazań do tego typu pracy. Badania wykonywane są na wniosek przyszłego pracownika, a opłaca je pracodawca. Gdy lekarz medycyny pracy nie będzie miał żadnych zastrzeżeń, osoba z niepełnosprawnością może zacząć pełnić swoje obowiązki nocną porą. To warunek konieczny, bo inaczej pracodawcę czekają określone kary.

Dodatkowo przełożony musi przestrzegać maksymalnego limitu godzin, który osoba niepełnosprawna może wypracować. Wymiar czasu pracy dla pracownika z małą niepełnosprawnością wynosi 8 godzin dziennie i 40 tygodniowo, a dla tego ze stopniem umiarkowanym oraz znacznym – 7 godzin w ciągu dnia i 35 tygodniowo.

Sankcje za łamanie prawa

Na pracodawców, którzy nie przestrzegają przepisów regulujących pracę na nocną zmianę, czeka kara pieniężna. W zależności od tego, jakie wykroczenie popełnia przełożony, wysokość grzywny waha się od 1000 zł do nawet 30 000 zł.

Godziny nocne w pracy są sporym obciążeniem dla niektórych osób. Nocny tryb pracy ma jednak swoje zalety, o czym w szczególności przekonają się osoby ograniczające kontakty z innymi ludźmi. Ponadto przepisy prawne rekompensują pracę w nocy, nakazując obowiązkową wypłatę dodatku finansowego, co dla wielu pracowników jest kluczowym argumentem. Należy zatem dokładnie przemyśleć decyzję podjęcia pracy w miejscu, które zakłada wykonywanie obowiązków służbowych nocą.

Odkryj więcej artykułów